1.3.1 Gaṇanavāra(数を数えることに関する章)
1.3.1 の構造的意味
- 1. : 第1章「智論(Ñāṇakathā)」
- 1.3. : 第3節「出入息念(Ānāpānassatikathā)」
- 1.3.1 : 第1項「数える段階(Gaṇanavāra)」
Soḷasavatthukaṁ ānāpānassatisamādhiṁ bhāvayato samadhikāni dve ñāṇasatāni uppajjanti—Variant: ānāpānassatisamādhiṁ → ānāpānasati samādhiṁ (bj); ānāpānasatisamādhiṁ (pts-vp-pli1) | samadhikāni → samādhikāni (sya-all, pts-vp-pli1, csp1ed) aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni, aṭṭhārasa upakkilese ñāṇāni, terasa vodāne ñāṇāni, bāttiṁsa satokārissa ñāṇāni, catuvīsati samādhivasena ñāṇāni, dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni, aṭṭha nibbidāñāṇāni, aṭṭha nibbidānulomañāṇāni, aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni, ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni. Variant: paripanthe → paribandhe (mr) | satokārissa → satokārīsu (sya-all, pts-vp-pli1) | ti → apānanti (bj, sya-all, pts-vp-pli1, mr)
Katamāni aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni? Kāmacchando samādhissa paripantho, nekkhammaṁ samādhissa upakāraṁ. Byāpādo samādhissa paripantho, abyāpādo samādhissa upakāraṁ. Thinamiddhaṁ samādhissa paripantho, ālokasaññā samādhissa upakāraṁ. Uddhaccaṁ samādhissa paripantho, avikkhepo samādhissa upakāraṁ. Vicikicchā samādhissa paripantho, dhammavavatthānaṁ samādhissa upakāraṁ. Avijjā samādhissa paripantho, ñāṇaṁ samādhissa upakāraṁ. Arati samādhissa paripantho, pāmojjaṁ samādhissa upakāraṁ. Variant: ti → āgāranti (sya-all, pts-vp-pli1) Sabbepi akusalā dhammā samādhissa paripanthā, sabbepi kusalā dhammā samādhissa upakārā. Imāni aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni.
パーリー語・日本語 対訳
Soḷasavatthukaṁ ānāpānassatisamādhiṁ bhāvayato samadhikāni dve ñāṇasatāni uppajjanti—
十六の事柄を基盤とする入出息念定(ānāpānassatisamādhi)を修習する者には、二百余りの智(ñāṇa)が生じる。
aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni, aṭṭhārasa upakkilese ñāṇāni, terasa vodāne ñāṇāni, bāttiṁsa satokārissa ñāṇāni, catuvīsati samādhivasena ñāṇāni, dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni, aṭṭha nibbidāñāṇāni, aṭṭha nibbidānulomañāṇāni, aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni, ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni.
すなわち、障碍(paripantha)に関する八つの智、助益(upakāra)に関する八つの智、随染(upakkilesa)に関する十八の智、清浄(vodāna)に関する十三の智、念行(satokāra)に関する三十二の智、定の力(samādhivasa)による二十四の智、観の力(vipassanāvasa)による七十二の智、厭離(nibbidā)に関する八つの智、厭離随順(nibbidānuloma)に関する八つの智、厭離寂静(nibbidāpaṭippassaddhi)に関する八つの智、解脱の喜び(vimuttisukha)に関する二十一の智、以上である。
Katamāni aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni?
では、障碍に関する八つの智と、助益に関する八つの智とはいかなるものか。
Kāmacchando samādhissa paripantho, nekkhammaṁ samādhissa upakāraṁ.
欲貪(kāmacchanda)は定の障碍であり、出離(nekkhamma)は定の助益である。
Byāpādo samādhissa paripantho, abyāpādo samādhissa upakāraṁ.
瞋恚(byāpāda)は定の障碍であり、無瞋恚(abyāpāda)は定の助益である。
Thinamiddhaṁ samādhissa paripantho, ālokasaññā samādhissa upakāraṁ.
昏沈・睡眠(thina-middha)は定の障碍であり、光明想(ālokasaññā)は定の助益である。
Uddhaccaṁ samādhissa paripantho, avikkhepo samādhissa upakāraṁ.
掉挙(uddhacca)は定の障碍であり、散乱なきこと(avikkhepa)は定の助益である。
Vicikicchā samādhissa paripantho, dhammavavatthānaṁ samādhissa upakāraṁ.
疑(vicikicchā)は定の障碍であり、法の確定(dhammavavatthāna)は定の助益である。
Avijjā samādhissa paripantho, ñāṇaṁ samādhissa upakāraṁ.
無明(avijjā)は定の障碍であり、智(ñāṇa)は定の助益である。
Arati samādhissa paripantho, pāmojjaṁ samādhissa upakāraṁ.
不楽(arati)は定の障碍であり、喜悦(pāmojja)は定の助益である。
Sabbepi akusalā dhammā samādhissa paripanthā, sabbepi kusalā dhammā samādhissa upakārā.
すべての不善法(akusala-dhamma)は定の障碍であり、すべての善法(kusala-dhamma)は定の助益である。
Imāni aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni.
これらが、障碍に関する八つの智であり、また助益に関する八つの智である。
訳注: 本文はパーリー語仏典の禅定論(samādhi論)に属し、入出息念(ānāpānasati)の修習を通じて生じる洞察智の体系を列挙したものです。「障碍(paripantha)」とは定の深化を妨げる心理的要因を指し、「助益(upakāra)」とはそれに対置される浄化的要因を意味します。五蓋に類似しながらも、ここでは無明・不楽を加えた八項目として展開されている点が特徴的です。

コメント