今回は初期仏教の実践的核心とも言うべき重要経典、『Sabbāsavasutta(一切漏経)』をお届けします。
「煩悩(āsava)をどう断じるか」——ブッダはこの問いに対し、七つの具体的方法を体系的に示しました。精神論ではなく、手順書として。それがこの経典の真骨頂です。パーリ語原文と日本語訳を交互に味わいながら、心のデバッグ・プロトコルを深く理解してください。
中部経典 第2経 | MN 2
- 導入:サーヴァッティーにて
- 煩悩を断じる七つの方法
- 1. Dassanāpahātabbaāsava|見ることによって断じられる煩悩
- 2. Saṁvarāpahātabbaāsava|防護によって断じられる煩悩
- 3. Paṭisevanāpahātabbaāsava|受用によって断じられる煩悩
- 4. Adhivāsanāpahātabbaāsava|忍受によって断じられる煩悩
- 5. Parivajjanāpahātabbaāsava|回避によって断じられる煩悩
- 6. Vinodanāpahātabbaāsava|除去によって断じられる煩悩
- 7. Bhāvanāpahātabbaāsava|修習によって断じられる煩悩
- 結論:一切の煩悩の防護
- 総括
- 1. Dassanāpahātabbaāsava
- 2. Saṁvarāpahātabbaāsava
- 3. Paṭisevanāpahātabbaāsava
- 4. Adhivāsanāpahātabbaāsava
- 5. Parivajjanāpahātabbaāsava
- 6. Vinodanāpahātabbaāsava
- 7. Bhāvanāpahātabbaāsava
導入:サーヴァッティーにて
Pali:
Evaṁ me sutaṁ—ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi: “bhikkhavo”ti.
日本語:
このように私は聞いた——ある時、世尊はサーヴァッティー(舎衛城)のジェータ林、アナータピンディカの園に滞在しておられた。その時、世尊は比丘たちに呼びかけられた。「比丘たちよ」と。
Pali:
“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca:
“sabbāsavasaṁvarapariyāyaṁ vo, bhikkhave, desessāmi. Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
日本語:
「尊者よ」と、比丘たちは世尊に応えた。世尊はこのように仰せられた。
「比丘たちよ、私はあなたたちに、一切の煩悩(āsava)を防護する方法(pariyāya)を説こう。よく聞き、よく心に留めなさい。説こうとしている」
Pali:
“Jānato ahaṁ, bhikkhave, passato āsavānaṁ khayaṁ vadāmi, no ajānato no apassato. Kiñca, bhikkhave, jānato kiñca passato āsavānaṁ khayaṁ vadāmi? Yoniso ca manasikāraṁ ayoniso ca manasikāraṁ.”
日本語:
「比丘たちよ、私は知る者、見る者に対して煩悩の滅尽(khaya)を説く。知らぬ者、見ぬ者に対してではない。では何を知り、何を見る者に対して煩悩の滅尽を説くのか。如理作意(yoniso manasikāra)と非如理作意(ayoniso manasikāra)を知り見る者に対してである。」
【解説】如理作意(yoniso manasikāra):理にかなった仕方で注意を向けること。Human OSでいえば「正しいプロセスに注意リソースを配分すること」。
非如理作意(ayoniso manasikāra):理にかなわない仕方で注意を向けること。煩悩を増大させる不適切な注意の向け方。
Pali:
“Ayoniso, bhikkhave, manasikaroto anuppannā ceva āsavā uppajjanti, uppannā ca āsavā pavaḍḍhanti; yoniso ca kho, bhikkhave, manasikaroto anuppannā ceva āsavā na uppajjanti, uppannā ca āsavā pahīyanti.”
日本語:
「比丘たちよ、非如理作意をなす者には、未だ生じていない煩悩が生じ、すでに生じた煩悩が増大する。比丘たちよ、如理作意をなす者には、未だ生じていない煩悩は生じず、すでに生じた煩悩は断じられる。」
煩悩を断じる七つの方法
Pali:
“Atthi, bhikkhave, āsavā dassanā pahātabbā, atthi āsavā saṁvarā pahātabbā, atthi āsavā paṭisevanā pahātabbā, atthi āsavā adhivāsanā pahātabbā, atthi āsavā parivajjanā pahātabbā, atthi āsavā vinodanā pahātabbā, atthi āsavā bhāvanā pahātabbā.”
日本語:
「比丘たちよ、見ること(dassana)によって断じられるべき煩悩がある。防護(saṁvara)によって断じられるべき煩悩がある。受用(paṭisevana)によって断じられるべき煩悩がある。忍受(adhivāsana)によって断じられるべき煩悩がある。回避(parivajjana)によって断じられるべき煩悩がある。除去(vinodana)によって断じられるべき煩悩がある。修習(bhāvanā)によって断じられるべき煩悩がある。」
1. Dassanāpahātabbaāsava|見ることによって断じられる煩悩
Pali:
Katame ca, bhikkhave, āsavā dassanā pahātabbā? Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto—manasikaraṇīye dhamme nappajānāti, amanasikaraṇīye dhamme nappajānāti.
日本語:
では、比丘たちよ、見ることによって断じられる煩悩とはいかなるものか。ここに、聞かない凡夫(assutavā puthujjano)は——聖者たちを見ず、聖なる法に熟達せず、聖なる法に訓練されていない者は——注意を向けるべき法を知らず、注意を向けるべきでない法を知らない。
Pali:
So evaṁ ayoniso manasi karoti: ‘ahosiṁ nu kho ahaṁ atītamaddhānaṁ? Na nu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ? Kiṁ nu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ? Kathaṁ nu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ?…Ahaṁ nu khosmi? No nu khosmi? Kiṁ nu khosmi? Kathaṁ nu khosmi? Ayaṁ nu kho satto kuto āgato? So kuhiṁ gāmī bhavissatī’ti?
日本語:
彼はこのように非如理作意をなす。「かつて私は過去に存在したのだろうか? 存在しなかったのだろうか? 何者として存在したのか? どのように存在したのか?……私とは何者か? 私は存在するのか? 何者なのか? どのような者なのか? この生命はどこから来たのか? どこへ行くのだろうか?」と。
【解説】「我(attā)をめぐる六つの邪見」の温床となる非如理作意の典型例。過去・未来・現在に対する無益な自己問答は、煩悩を増大させるだけである。
Pali:
So ‘idaṁ dukkhan’ti yoniso manasi karoti, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti yoniso manasi karoti, ‘ayaṁ dukkhanirodho’ti yoniso manasi karoti, ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yoniso manasi karoti. Tassa evaṁ yoniso manasikaroto tīṇi saṁyojanāni pahīyanti—sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso.
日本語:
彼は「これが苦である」と如理作意し、「これが苦の生起である」と如理作意し、「これが苦の滅尽である」と如理作意し、「これが苦の滅尽に至る道である」と如理作意する。このように如理作意することによって、三つの結縛が断じられる——有身見(sakkāyadiṭṭhi)、疑惑(vicikicchā)、戒禁取(sīlabbataparāmāsa)が。
【解説】四聖諦を如理作意することが「見ること」による断。これが預流果(sotāpatti)の入口となる。
2. Saṁvarāpahātabbaāsava|防護によって断じられる煩悩
Pali:
Katame ca, bhikkhave, āsavā saṁvarā pahātabbā? Idha, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso cakkhundriyasaṁvarasaṁvuto viharati…sotindriyasaṁvarasaṁvuto…ghānindriyasaṁvarasaṁvuto…jivhindriyasaṁvarasaṁvuto…kāyindriyasaṁvarasaṁvuto…manindriyasaṁvarasaṁvuto viharati.
日本語:
では、比丘たちよ、防護によって断じられる煩悩とはいかなるものか。ここに比丘は、如理作意をもって眼根(cakkhundriya)を防護しながら住する。耳根を……鼻根を……舌根を……身根を……意根(manindriya)を防護しながら住する。
【解説】六根(眼・耳・鼻・舌・身・意)というインターフェースからの不適切な入力を防護すること。Human OSでいえば「センサーの入力フィルタリング設定」。
3. Paṭisevanāpahātabbaāsava|受用によって断じられる煩悩
Pali:
Paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṁ paṭisevati: ‘yāvadeva sītassa paṭighātāya, uṇhassa paṭighātāya…yāvadeva hirikopīnappaṭicchādanatthaṁ’.
日本語:
如理作意をもって衣を受用する。「ただ寒さを防ぐため、暑さを防ぐため……ただ恥部を覆うため」と。
Pali:
Paṭisaṅkhā yoniso piṇḍapātaṁ paṭisevati: ‘neva davāya, na madāya, na maṇḍanāya, na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya, vihiṁsūparatiyā, brahmacariyānuggahāya…’
日本語:
如理作意をもって食を受用する。「遊びのためでなく、酔いのためでなく、美容のためでなく、装飾のためでなく、ただこの身体の維持と持続のため、傷みを止めるため、清浄な修行を支えるため……」と。
【解説】衣・食・住・薬の四資具を「目的を知って」受用することで断じられる煩悩がある。これは「使い方」による断。
4. Adhivāsanāpahātabbaāsava|忍受によって断じられる煩悩
Pali:
Katame ca, bhikkhave, āsavā adhivāsanā pahātabbā? Idha, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso khamo hoti sītassa uṇhassa, jighacchāya pipāsāya, ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ, duruttānaṁ durāgatānaṁ vacanapathānaṁ, uppannānaṁ sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tibbānaṁ kharānaṁ kaṭukānaṁ…pāṇaharānaṁ adhivāsakajātiko hoti.
日本語:
では、比丘たちよ、忍受によって断じられる煩悩とはいかなるものか。ここに比丘は、如理作意をもって寒さ・暑さに耐え、飢え・渇きに耐え、虻・蚊・風・熱・蛇などの接触に耐え、悪口や非難の言葉に耐え、生じた身体的苦痛——激しく、粗く、鋭く、不快で、命を奪うほどの感覚——に耐える者となる。
【解説】逃げることも抵抗することも、かえって煩悩を増大させる刺激がある。「如理作意をもって耐える」ことによってのみ断じられる煩悩の類。
5. Parivajjanāpahātabbaāsava|回避によって断じられる煩悩
Pali:
Katame ca, bhikkhave, āsavā parivajjanā pahātabbā? Idha, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso caṇḍaṁ hatthiṁ parivajjeti, caṇḍaṁ assaṁ parivajjeti, caṇḍaṁ goṇaṁ parivajjeti, caṇḍaṁ kukkuraṁ parivajjeti, ahiṁ khāṇuṁ kaṇṭakaṭṭhānaṁ sobbhaṁ papātaṁ candanikaṁ oḷigallaṁ…te ca pāpake mitte paṭisaṅkhā yoniso parivajjeti.
日本語:
では、比丘たちよ、回避によって断じられる煩悩とはいかなるものか。ここに比丘は、如理作意をもって、狂暴な象を避け、狂暴な馬を避け、狂暴な牛を避け、狂暴な犬を避け、蛇を、切り株を、茨の場所を、深淵を、崖を、汚水溜まりを、泥沼を避ける。……そして如理作意をもって、悪しき友を避ける。
【解説】忍受が「耐えること」であるのに対し、回避は「そもそも近づかないこと」。危険な環境・悪しき友・不適切な場所からの物理的回避によって断じられる煩悩がある。
6. Vinodanāpahātabbaāsava|除去によって断じられる煩悩
Pali:
Katame ca, bhikkhave, āsavā vinodanā pahātabbā? Idha, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso uppannaṁ kāmavitakkaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti, uppannaṁ byāpādavitakkaṁ…uppannaṁ vihiṁsāvitakkaṁ…uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti.
日本語:
では、比丘たちよ、除去によって断じられる煩悩とはいかなるものか。ここに比丘は、如理作意をもって、生じた欲の思惟(kāmavitakka)を受け入れず、捨て、除き、終息させ、無に帰せしめる。生じた怒りの思惟(byāpādavitakka)を……生じた害の思惟(vihiṁsāvitakka)を……生じてきた不善の法を、受け入れず、捨て、除き、終息させ、無に帰せしめる。
【解説】すでに心に生じた不善の思惟を「積極的に除去」すること。忍受・回避が予防的アプローチなのに対し、除去は事後的な対処プロトコル。
7. Bhāvanāpahātabbaāsava|修習によって断じられる煩悩
Pali:
Katame ca, bhikkhave, āsavā bhāvanā pahātabbā? Idha, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso satisambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ; dhammavicayasambojjhaṅgaṁ…vīriyasambojjhaṅgaṁ…pītisambojjhaṅgaṁ…passaddhisambojjhaṅgaṁ…samādhisambojjhaṅgaṁ…upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.
日本語:
では、比丘たちよ、修習によって断じられる煩悩とはいかなるものか。ここに比丘は、如理作意をもって念覚支(satisambojjhaṅga)を修習する——遠離に依り、離欲に依り、滅尽に依り、放捨に向かうものとして。択法覚支(dhammavicaya)……精進覚支(vīriya)……喜覚支(pīti)……軽安覚支(passaddhi)……定覚支(samādhi)……捨覚支(upekkhā)を修習する——遠離に依り、離欲に依り、滅尽に依り、放捨に向かうものとして。
【解説】七覚支(bojjhaṅga)の修習によって断じられる煩悩がある。これは最も根本的な「開発」によるアプローチ。前の六つが「防御」なら、これは「攻勢的実装」。
結論:一切の煩悩の防護
Pali:
“Yato kho, bhikkhave, bhikkhuno ye āsavā dassanā pahātabbā te dassanā pahīnā honti…ye āsavā bhāvanā pahātabbā te bhāvanā pahīnā honti; ayaṁ vuccati, bhikkhave: ‘bhikkhu sabbāsavasaṁvarasaṁvuto viharati, acchecchi taṇhaṁ, vivattayi saṁyojanaṁ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā'”ti.
日本語:
「比丘たちよ、比丘において、見ることによって断じられるべき煩悩が断じられ……修習によって断じられるべき煩悩が断じられたとき——この者を、比丘たちよ、『比丘は一切の煩悩を防護しながら住する、渇愛を断ち切り、結縛を解き、慢を正しく現観して苦に終止符を打った』と呼ぶ。」
Pali:
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
Sabbāsavasuttaṁ niṭṭhitaṁ dutiyaṁ.
日本語:
世尊はこのようにお説きになった。満足した比丘たちは、世尊のお言葉を喜んだ。
一切漏経、第二、了。
総括
『Sabbāsavasutta(一切漏経)』は、煩悩(āsava)を「一つの方法で断じる」のではなく、その性質に応じて七つの異なるアプローチで断じることを説く、仏教実践の総合マニュアルです。
見ること、防護、受用、忍受、回避、除去、修習——これらは互いに補完し合うプロトコルであり、状況に応じて適切なメソッドを選択することが求められます。
そして全てのプロトコルに共通するのは、「paṭisaṅkhā yoniso(如理作意をもって)」という一句です。理にかなった注意の向け方こそが、Human OSのすべてのデバッグ・プロセスを起動する根本コマンドなのです。
Sabbāsavasuttaṁ niṭṭhitaṁ. 一切漏経、了。
七つの方法の整理
| # | 方法 | 性質 |
|---|---|---|
| 1 | 見ること(dassana) | 認識による断 |
| 2 | 防護(saṁvara) | 予防的防御 |
| 3 | 受用(paṭisevana) | 使い方による断 |
| 4 | 忍受(adhivāsana) | 耐えることによる断 |
| 5 | 回避(parivajjana) | 近づかないことによる断 |
| 6 | 除去(vinodana) | 事後的対処 |
| 7 | 修習(bhāvanā) | 根本的開発 |
Evaṁ me sutaṁ—ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi: “bhikkhavo”ti.
“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca:
“sabbāsavasaṁvarapariyāyaṁ vo, bhikkhave, desessāmi. Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca:
“Jānato ahaṁ, bhikkhave, passato āsavānaṁ khayaṁ vadāmi, no ajānato no apassato. Kiñca, bhikkhave, jānato kiñca passato āsavānaṁ khayaṁ vadāmi? Yoniso ca manasikāraṁ ayoniso ca manasikāraṁ. Ayoniso, bhikkhave, manasikaroto anuppannā ceva āsavā uppajjanti, uppannā ca āsavā pavaḍḍhanti; yoniso ca kho, bhikkhave, manasikaroto anuppannā ceva āsavā na uppajjanti, uppannā ca āsavā pahīyanti.
Atthi, bhikkhave, āsavā dassanā pahātabbā, atthi āsavā saṁvarā pahātabbā, atthi āsavā paṭisevanā pahātabbā, atthi āsavā adhivāsanā pahātabbā, atthi āsavā parivajjanā pahātabbā, atthi āsavā vinodanā pahātabbā, atthi āsavā bhāvanā pahātabbā.
1. Dassanāpahātabbaāsava
Katame ca, bhikkhave, āsavā dassanā pahātabbā? Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto—manasikaraṇīye dhamme nappajānāti, amanasikaraṇīye dhamme nappajānāti. So manasikaraṇīye dhamme appajānanto amanasikaraṇīye dhamme appajānanto, ye dhammā na manasikaraṇīyā, te dhamme manasi karoti, ye dhammā manasikaraṇīyā te dhamme na manasi karoti.
Katame ca, bhikkhave, dhammā na manasikaraṇīyā ye dhamme manasi karoti? Yassa, bhikkhave, dhamme manasikaroto anuppanno vā kāmāsavo uppajjati, uppanno vā kāmāsavo pavaḍḍhati; anuppanno vā bhavāsavo uppajjati, uppanno vā bhavāsavo pavaḍḍhati; anuppanno vā avijjāsavo uppajjati, uppanno vā avijjāsavo pavaḍḍhati—ime dhammā na manasikaraṇīyā ye dhamme manasi karoti.
Katame ca, bhikkhave, dhammā manasikaraṇīyā ye dhamme na manasi karoti? Yassa, bhikkhave, dhamme manasikaroto anuppanno vā kāmāsavo na uppajjati, uppanno vā kāmāsavo pahīyati; anuppanno vā bhavāsavo na uppajjati, uppanno vā bhavāsavo pahīyati; anuppanno vā avijjāsavo na uppajjati, uppanno vā avijjāsavo pahīyati—ime dhammā manasikaraṇīyā ye dhamme na manasi karoti.
Tassa amanasikaraṇīyānaṁ dhammānaṁ manasikārā manasikaraṇīyānaṁ dhammānaṁ amanasikārā anuppannā ceva āsavā uppajjanti uppannā ca āsavā pavaḍḍhanti.
So evaṁ ayoniso manasi karoti: ‘ahosiṁ nu kho ahaṁ atītamaddhānaṁ? Na nu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ? Kiṁ nu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ? Kathaṁ nu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ? Kiṁ hutvā kiṁ ahosiṁ nu kho ahaṁ atītamaddhānaṁ? Bhavissāmi nu kho ahaṁ anāgatamaddhānaṁ? Na nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ? Kiṁ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ? Kathaṁ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ? Kiṁ hutvā kiṁ bhavissāmi nu kho ahaṁ anāgatamaddhānan’ti? Etarahi vā paccuppannamaddhānaṁ ajjhattaṁ kathaṅkathī hoti: ‘ahaṁ nu khosmi? No nu khosmi? Kiṁ nu khosmi? Kathaṁ nu khosmi? Ayaṁ nu kho satto kuto āgato? So kuhiṁ gāmī bhavissatī’ti?
Tassa evaṁ ayoniso manasikaroto channaṁ diṭṭhīnaṁ aññatarā diṭṭhi uppajjati. Variant: assa → vāssa (bj, sya-all, pts1ed) ‘Atthi me attā’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati; ‘natthi me attā’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati; ‘attanāva attānaṁ sañjānāmī’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati; ‘attanāva anattānaṁ sañjānāmī’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati; ‘anattanāva attānaṁ sañjānāmī’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati; atha vā panassa evaṁ diṭṭhi hoti: ‘yo me ayaṁ attā vado vedeyyo tatra tatra kalyāṇapāpakānaṁ kammānaṁ vipākaṁ paṭisaṁvedeti so kho pana me ayaṁ attā nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṁ tatheva ṭhassatī’ti. Idaṁ vuccati, bhikkhave, diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāraṁ diṭṭhivisūkaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ. Diṭṭhisaṁyojanasaṁyutto, bhikkhave, assutavā puthujjano na parimuccati jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi; ‘na parimuccati dukkhasmā’ti vadāmi.
Sutavā ca kho, bhikkhave, ariyasāvako—ariyānaṁ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto, sappurisānaṁ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto—manasikaraṇīye dhamme pajānāti amanasikaraṇīye dhamme pajānāti. So manasikaraṇīye dhamme pajānanto amanasikaraṇīye dhamme pajānanto ye dhammā na manasikaraṇīyā te dhamme na manasi karoti, ye dhammā manasikaraṇīyā te dhamme manasi karoti.
Katame ca, bhikkhave, dhammā na manasikaraṇīyā ye dhamme na manasi karoti? Yassa, bhikkhave, dhamme manasikaroto anuppanno vā kāmāsavo uppajjati, uppanno vā kāmāsavo pavaḍḍhati; anuppanno vā bhavāsavo uppajjati, uppanno vā bhavāsavo pavaḍḍhati; anuppanno vā avijjāsavo uppajjati, uppanno vā avijjāsavo pavaḍḍhati—ime dhammā na manasikaraṇīyā, ye dhamme na manasi karoti.
Katame ca, bhikkhave, dhammā manasikaraṇīyā ye dhamme manasi karoti? Yassa, bhikkhave, dhamme manasikaroto anuppanno vā kāmāsavo na uppajjati, uppanno vā kāmāsavo pahīyati; anuppanno vā bhavāsavo na uppajjati, uppanno vā bhavāsavo pahīyati; anuppanno vā avijjāsavo na uppajjati, uppanno vā avijjāsavo pahīyati—ime dhammā manasikaraṇīyā ye dhamme manasi karoti.
Tassa amanasikaraṇīyānaṁ dhammānaṁ amanasikārā manasikaraṇīyānaṁ dhammānaṁ manasikārā anuppannā ceva āsavā na uppajjanti, uppannā ca āsavā pahīyanti.
So ‘idaṁ dukkhan’ti yoniso manasi karoti, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti yoniso manasi karoti, ‘ayaṁ dukkhanirodho’ti yoniso manasi karoti, ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yoniso manasi karoti. Tassa evaṁ yoniso manasikaroto tīṇi saṁyojanāni pahīyanti—sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso. Ime vuccanti, bhikkhave, āsavā dassanā pahātabbā.
2. Saṁvarāpahātabbaāsava
Katame ca, bhikkhave, āsavā saṁvarā pahātabbā? Idha, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso cakkhundriyasaṁvarasaṁvuto viharati. Yañhissa, bhikkhave, cakkhundriyasaṁvaraṁ asaṁvutassa viharato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, cakkhundriyasaṁvaraṁ saṁvutassa viharato evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. Paṭisaṅkhā yoniso sotindriyasaṁvarasaṁvuto viharati …pe… ghānindriyasaṁvarasaṁvuto viharati …pe… jivhindriyasaṁvarasaṁvuto viharati …pe… kāyindriyasaṁvarasaṁvuto viharati …pe… manindriyasaṁvarasaṁvuto viharati. Yañhissa, bhikkhave, manindriyasaṁvaraṁ asaṁvutassa viharato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, manindriyasaṁvaraṁ saṁvutassa viharato evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti.
Yañhissa, bhikkhave, saṁvaraṁ asaṁvutassa viharato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, saṁvaraṁ saṁvutassa viharato evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. Ime vuccanti, bhikkhave, āsavā saṁvarā pahātabbā.
3. Paṭisevanāpahātabbaāsava
Katame ca, bhikkhave, āsavā paṭisevanā pahātabbā? Idha, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṁ paṭisevati: ‘yāvadeva sītassa paṭighātāya, uṇhassa paṭighātāya, ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ paṭighātāya, yāvadeva hirikopīnappaṭicchādanatthaṁ’.
Paṭisaṅkhā yoniso piṇḍapātaṁ paṭisevati: ‘neva davāya, na madāya, na maṇḍanāya, na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya, vihiṁsūparatiyā, brahmacariyānuggahāya, iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro ca’. Variant: ca → cāti (bj, sya-all, pts1ed)
Paṭisaṅkhā yoniso senāsanaṁ paṭisevati: ‘yāvadeva sītassa paṭighātāya, uṇhassa paṭighātāya, ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ paṭighātāya, yāvadeva utuparissayavinodanapaṭisallānārāmatthaṁ’.
Paṭisaṅkhā yoniso gilānappaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭisevati: ‘yāvadeva uppannānaṁ veyyābādhikānaṁ vedanānaṁ paṭighātāya, abyābajjhaparamatāya’.
Yañhissa, bhikkhave, appaṭisevato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, paṭisevato evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. Ime vuccanti, bhikkhave, āsavā paṭisevanā pahātabbā.
4. Adhivāsanāpahātabbaāsava
Katame ca, bhikkhave, āsavā adhivāsanā pahātabbā? Idha, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso khamo hoti sītassa uṇhassa, jighacchāya pipāsāya. Ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ, duruttānaṁ durāgatānaṁ vacanapathānaṁ, uppannānaṁ sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tibbānaṁ kharānaṁ kaṭukānaṁ asātānaṁ amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ adhivāsakajātiko hoti. Variant: tibbānaṁ → tippānaṁ (bj, sya-all, pts1ed)
Yañhissa, bhikkhave, anadhivāsayato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, adhivāsayato evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. Ime vuccanti, bhikkhave, āsavā adhivāsanā pahātabbā.
5. Parivajjanāpahātabbaāsava
Katame ca, bhikkhave, āsavā parivajjanā pahātabbā? Idha, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso caṇḍaṁ hatthiṁ parivajjeti, caṇḍaṁ assaṁ parivajjeti, caṇḍaṁ goṇaṁ parivajjeti, caṇḍaṁ kukkuraṁ parivajjeti, ahiṁ khāṇuṁ kaṇṭakaṭṭhānaṁ sobbhaṁ papātaṁ candanikaṁ oḷigallaṁ. Yathārūpe anāsane nisinnaṁ yathārūpe agocare carantaṁ yathārūpe pāpake mitte bhajantaṁ viññū sabrahmacārī pāpakesu ṭhānesu okappeyyuṁ, so tañca anāsanaṁ tañca agocaraṁ te ca pāpake mitte paṭisaṅkhā yoniso parivajjeti.
Yañhissa, bhikkhave, aparivajjayato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, parivajjayato evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. Ime vuccanti, bhikkhave, āsavā parivajjanā pahātabbā.
6. Vinodanāpahātabbaāsava
Katame ca, bhikkhave, āsavā vinodanā pahātabbā? Idha, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso uppannaṁ kāmavitakkaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti, uppannaṁ byāpādavitakkaṁ …pe… uppannaṁ vihiṁsāvitakkaṁ …pe… uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti.
Yañhissa, bhikkhave, avinodayato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, vinodayato evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. Ime vuccanti, bhikkhave, āsavā vinodanā pahātabbā.
7. Bhāvanāpahātabbaāsava
Katame ca, bhikkhave, āsavā bhāvanā pahātabbā? Idha, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso satisambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ; paṭisaṅkhā yoniso dhammavicayasambojjhaṅgaṁ bhāveti …pe… vīriyasambojjhaṅgaṁ bhāveti … pītisambojjhaṅgaṁ bhāveti … passaddhisambojjhaṅgaṁ bhāveti … samādhisambojjhaṅgaṁ bhāveti … upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.
Yañhissa, bhikkhave, abhāvayato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, bhāvayato evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. Ime vuccanti, bhikkhave, āsavā bhāvanā pahātabbā.
Yato kho, bhikkhave, bhikkhuno ye āsavā dassanā pahātabbā te dassanā pahīnā honti, ye āsavā saṁvarā pahātabbā te saṁvarā pahīnā honti, ye āsavā paṭisevanā pahātabbā te paṭisevanā pahīnā honti, ye āsavā adhivāsanā pahātabbā te adhivāsanā pahīnā honti, ye āsavā parivajjanā pahātabbā te parivajjanā pahīnā honti, ye āsavā vinodanā pahātabbā te vinodanā pahīnā honti, ye āsavā bhāvanā pahātabbā te bhāvanā pahīnā honti; ayaṁ vuccati, bhikkhave: ‘bhikkhu sabbāsavasaṁvarasaṁvuto viharati, acchecchi taṇhaṁ, vivattayi saṁyojanaṁ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā’”ti. Variant: acchecchi → acchejji (mr) | vivattayi → vāvattayi (bj, pts1ed)
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
Sabbāsavasuttaṁ niṭṭhitaṁ dutiyaṁ.


コメント