======================================================================
編集用テキスト。完成後に HTML へ変換します。
# … 大見出し ## … 中見出し > … 引用
| … 表の行 ・ … 箇条書き 空行 … 段落の切れ目
§ で始まる本文の行は触らないでください（本文リンクの元になります）
§110–§263 木村本 p.28–53 154段落 42,100字 26節
菩提心とは何かが説かれます。
まず略説、次に広説。そして菩提心を二十二のものにたとえていきます。
大地・純金・新月・燃える火——という一覧は、
現観荘厳論が要約したかたちで知られていますが、その出典がここです。
略説 覚りを願う発心
§110–§111 p.28 2段落 205字
§110
tatra khalu bhagavān āyuṣmantaṃ śāriputram āmantrayāmāsa:
sarvākāraṃ śāriputra sarvadharmān
abhisaṃboddhukāmena bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ yogaḥ
karaṇīyaḥ.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§111
iti samāsataḥ saṃbodhikāmatāsahagataś cittotpādaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
広説 覚りを願う発心
§112–§114 p.28 3段落 706字
§112
evam ukte āyuṣmān śāriputro bhagavantam etad avocat:
kathaṃ bhagavan bodhisattvena mahāsattvena sarvākāraṃ sarvadharmān
abhisaṃboddhukāmena prajñāpāramitāyāṃ yogaḥ
karaṇīyaḥ?
§113
evam ukte bhagavān āyuṣmantaṃ śāriputram etad avocat:
iha śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
prajñāpāramitāyāṃ sthitvāsthānayogena,
dānapāramitā paripūrayitavyā aparityāgayogena
deyadāyakapratigrāhakānupalabdhitām upādāya,
śīlapāramitā paripūrayitavyā āpattyanāpattyanadhyāpattitām upādāya,
kṣāntipāramitā paripūrayitavyā akṣobhaṇatām upādāya,
vīryapāramitā paripūrayitavyā kāyikacaitasikavīryāsraṃsanatām upādāya,
dhyānapāramitā paripūrayitavyā anāsvādanatām upādāya,
prajñāpāramitā paripūrayitavyā prajñādauṣprajñānupalabdhitām
upādāya.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§114
iti vyāsataḥ saṃbodhikāmatāsahagataś cittotpādaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
広説 利他を縁ずる発心
§115–§117 p.28 3段落 476字
§115
punar aparaṃ śāriputra daśasu dikṣu pratyekaṃ gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu ye sattvās tān sarvān
anupadhiśeṣanirvāṇadhātau parinirvāpayitukāmena
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§116
iti samāsataḥ parārthālambanaś cittotpādaḥ evaṃ matsariṇaḥ
sattvān dāne pratiṣṭhāpayitukāmena duḥśīlān
śīle vyāpādabahulān kṣāntau kuśīdān vīrye vikṣiptacittān
dhyāne duṣprajñān prajñāsaṃpadi pratiṣṭhāpayitukāmena
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§117
〔PSP1-1 29〕
iti vyāsataḥ parārthālambanaś cittotpādaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
１ 欲 ― 大地
§118–§119 p.29 2段落 146字
§118
punar aparaṃ śāriputra sarvākāraṃ sarvadharmān
abhisaṃboddhukāmena bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ sthātavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§119
iti cchandasahagataḥ pṛthivyupamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
２ 意楽 ― 純金
§120–§121 p.29 2段落 306字
§120
evam iha śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
prajñāpāramitāyāṃ sthitvāsthānayogena dānapāramitā
paripūrayitavyā deyadāyakapratigrāhakānupalabdhitām upādāya,
evaṃ śīlapāramitā kṣāntipāramitā vīryapāramitā dhyānapāramitā
prajñāpāramitā paripūrayitavyā prajñādauṣprajñānupalabdhitām
upādāya.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§121
ity āśayasahagataḥ kalyāṇasuvarṇopamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
３ 増上意楽 ― 新月
§122–§123 p.29 2段落 1,897字
§122
evaṃ prajñāpāramitāyāṃ śāriputra sthitvā
bodhisattvena mahāsattvena catvāri smṛtyupasthānāni
paripūrayitavyāni, catvāri samyakprahāṇāni
catvāra ṛddhipādāḥ pañcendriyāṇi pañca balāni
sapta bodhyaṅgāni āryāṣṭāṅgamārgaḥ paripūrayitavyaḥ,
śūnyatāsamādhir bhāvayitavyaḥ,
ānimittasamādhir bhāvayitavyaḥ,
apraṇihitasamādhir bhāvayitavyaḥ, evaṃ catvāri dhyānāni
catvāry apramāṇāni catasra ārūpyasamāpattayaḥ,
aṣṭau vimokṣā navānupūrvavihārasamāpattayaḥ navāśubhāḥ
saṃjñā bhāvayitavyāḥ.
katamā nava?
yad uta ādhmātakasaṃjñā vidhūtakasaṃjñā vipūyakasaṃjñā
vilohitakasaṃjñā vinīlakasaṃjñā vikhāditakasaṃjñā
vikṣiptakasaṃjñā asthisaṃjñā vidagdhakasaṃjñā ca,
āhāre pratikūlasaṃjñā bhāvayitavyā,
buddhānusmṛtir bhāvayitavyā, dharmānusmṛtir bhāvayitavyā,
saṃghānusmṛtir bhāvayitavyā, śīlānusmṛtir bhāvayitavyā,
tyāgānusmṛtir bhāvayitavyā, devatānusmṛtir bhāvayitavyā,
ānāpānānusmṛtir bhāvayitavyā, udvegānusmṛtir bhāvayitavyā,
maraṇānusmṛtir bhāvayitavyā, anityasaṃjñā bhāvayitavyā,
duḥkhasaṃjñā bhāvayitavyā, anātmasaṃjñā bhāvayitavyā,
aśucisaṃjñā bhāvayitavyā, maraṇasaṃjñā bhāvayitavyā,
sarvaloke ‘nabhiratisaṃjñā bhāvayitavyā,
sarvaloke ‘viśvāsasaṃjñā bhāvayitavyā,
parijayasaṃjñānaṃ bhāvayitavyam,
saṃvṛtisaṃjñānaṃ bhāvayitavyam,
yathārutasaṃjñānaṃ bhāvayitavyam,
savitarkaḥ savicāraḥ samādhir bhāvayitavyaḥ,
avitarko ‘vicāramātraḥ
〔PSP1-1 30〕
samādhir bhāvayitavyaḥ,
avitarko ‘vicāraḥ samādhir bhāvayitavyaḥ,
anājñātamājñāsyāmīndriyaṃ bhāvayitavyam,
ājñendriyaṃ bhāvayitavyam, ājñātāvīndriyaṃ bhāvayitavyam,
abhibhvāyatanaṃ bhāvayitavyam,
kṛtsnāyatanaṃ bhavaitavyam, sarvajñajñānaṃ bhāvayitavyam,
śamathavipaśyane bhāvayitavye,
tisro vidyā bhāvayitavyāḥ.
catasraḥ pratisaṃvido bhāvayitavyāḥ,
catvāri vaiśāradyāni bhāvayitavyāni,
acyutāḥ pañcābhijñā bhāvayitavyāḥ,
ṣaṭ pāramitā bhāvayitavyāḥ, sapta dhanāni bhāvayitavyāni,
aṣṭau mahāpuruṣavitarkā bhāvayitavyāḥ,
daśa tathāgatabalāni bhāvayitavyāni,
aṣṭādaśāveṇikā buddhadharmā bhāvayitavyāḥ,
mahāmaitrī bhāvayitavyā,
mahākaruṇā bhāvayitavyā, mahāmuditā bhāvayitavyā,
mahopekṣā bhāvayitavyā.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§123
ity adhyāśayasahagato navacandropamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
４ 加行 ― 燃える火
§124–§125 p.30 2段落 701字
§124
sarvajñatāṃ jñānena darśanena cāvalokyātikramitukāmena
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitā bhāvayitavyā,
mārgajñatāṃ paripūrayitukāmena sarvākārajñatām
anuprāptukāmena sarvasattvacittacaritajñānākāratāṃ
paripūrayitukāmena sarvavāsanānusaṃdhikleśānutpāṭayitukāmena
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ yogaḥ
karaṇīyaḥ.
evaṃ bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam,
bodhisattvanyāmam avakramitukāmena
śrāvakapratyekabuddhabhūmim atikramitukāmena,
avinivartanīyabhūmau sthātukāmena kumārabhūmiṃ samatikramitukāmena,
ṣaḍ abhijñāḥ prāptukāmena sarvasattvacittacaritavispanditāni
vijñātukāmena sarvaśrāvakapratyekabuddhānāṃ
jñānam abhibhavitukāmena dhāraṇīsamādhimukhaṃ pratilabdhukāmena.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§125
iti prayogasahagato jvalanopamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
５ 布施 ― 大宝蔵
§126–§127 p.30 2段落 232字
§126
matsariṇaḥ sattvān dāne pratiṣṭhāpayitukāmena
sarvaśrāvakapratyekabuddhebhyo dānāni dīyamānāni
ekenānumodanāsahagatena cittotpādenābhibhavitukāmena
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§127
iti dānapāramitāsahagato mahānidhānopamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
６ 持戒 ― 宝の鉱脈
§128–§129 p.30 2段落 209字
§128
〔PSP1-1 31〕
duḥśīlān śīle pratiṣṭhāpayitukāmena sarvaśrāvakapratyekabuddhānāṃ
śīlam ekenānumodanāsahagatena cittotpādenābhibhavitukāmena
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§129
iti śīlapāramitāsahagato ratnākaropamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
７ 忍辱 ― 大海
§130–§131 p.31 2段落 214字
§130
vyāpannacittān kṣāntau pratiṣṭhāpayitukāmena sarvaśrāvakapratyekabuddhānāṃ
kṣāntim ekenānumodanāsahagatena cittotpādenābhibhavitukāmena
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§131
iti kṣāntisahagato mahārṇavopamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
８ 精進 ― 金剛
§132–§133 p.31 2段落 199字
§132
kuśīdān vīrye pratiṣṭhāpayitukāmena sarvaśrāvakapratyekabuddhānāṃ
vīryam ekenānumodanāsahagatena cittotpādenābhibhavitukāmena
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§133
iti vīryasahagato vajropamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
９ 禅定 ― 山
§134–§135 p.31 2段落 220字
§134
vikṣiptacittān dhyāne pratiṣṭhāpayitukāmena sarvaśrāvakapratyekabuddhānāṃ
dhyānam ekenānumodanāsahagatena cittotpādenābhibhavitukāmena
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§135
iti dhyānapāramitāsahagataḥ parvatopamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
10 般若 ― 大薬
§136–§137 p.31 2段落 223字
§136
duṣprajñān sattvān prajñāyāṃ pratiṣṭhāpayitukāmena
sarvaśrāvakapratyekabuddhānāṃ prajñām
ekenānumodanāsahagatena cittotpādenābhibhavitukāmena
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§137
iti prajñāsahagato mahābhaiṣajyopamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
11 方便 ― 善き友
§138–§140 p.31 3段落 1,001字
§138
ekam api kuśalacittotpādaṃ sarvākārajñatāyām
upāyakauśalyena pariṇāmanayāprameyam asaṃkhyeyaṃ kartukāmena
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam,
alpam api dānaṃ dadatā, alpamapi śīlaṃ rakṣatā,
alpām api kṣāntiṃ bhāvayatā, alpam api vīryam ārabhamāṇena,
alpam api dhyānaṃ samāpadyamānenālpam api prajñāṃ
bhāvayatā sarvasattvebhyaḥ sarvākārajñatāyām
upāyakauśalyena pariṇāmanayāprameyam asaṃkhyeyaṃ kartukāmena
bodhisattvena
〔PSP1-1 32〕
mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§139
punar aparam śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
dānapāramitāyāṃ caratā prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam,
evaṃ śīlapāramitāyāñ caratā kṣāntipāramitāyāñ caratā vīryapāramitāyāñ
caratā dhyānapāramitāyāñ caratā prajñāpāramitāyāñ caratā
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam,
sarvasattvānām arthāya narakatiryagyoniyamalokaduḥkhāny
utsoḍhukāmena kalpaśatasahasrasañcitam api śīlaṃ
sattvopekṣayā tyaktukāmena buddhakule upapattukāmena,
aśītyanuvyañjanāni dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇāni ca
niṣpādayitukāmena bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§140
ity upāyasahagato mitropamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
12 願 ― 如意宝珠
§141–§145 p.32 5段落 952字
§141
punar aparaṃ śāriputra buddhakāyaṃ niṣpādayitukāmena
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam,
kumārabhūmim ākramitukāmena bodhisattvena
mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam,
buddhabodhisattvair avirahitena bhavitukāmena
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§142
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
ekena svareṇa pūrvasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopamān
lokadhātūn vijñāpayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
evaṃ dakṣiṇasyāṃ paścimāyām
uttarasyāṃ vidikṣu adha ūrdhvam ekena svareṇa gaṅgānadībālukopamān
lokadhātūn vijñāpayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§143
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
triratnavaṃśasyānupacchedāya sthātukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§144
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena yaiḥ yaiḥ
kuśalamūlair ākaṅkṣati tathāgatān arhataḥ samyaksaṃbuddhān
satkartuṃ gurukartuṃ mānayituṃ pūjayituṃ tāni
tāni me kuśalamūlāni samṛddhyantām iti
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§145
iti praṇidhisahagataś cintāmaṇisadṛśaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
13 力 ― 太陽
§146–§150 p.32 5段落 841字
§146
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena sarvasattvānāṃ
manorathān paripūrayitukāmena
annapānavastragandhamālyapuṣpadhūpacūrṇavilepanaśayanāsanagṛhadhanadhānyālaṅkāraratnamaṇimuktāvaiḍūryaśaṅkhaśilāpravāḍajātarūparajatodyānarājyādibhir
〔PSP1-1 33〕
upakaraṇaiḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§147
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
dharmadhātuparame loke ākāśadhātuparyavasāne sarvasattvān
dānapāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayitukāmena śīlapāramitāyāṃ
kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ
prajñāpāramitāyāṃ pratiṣṭhāpayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§148
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena ekam
api kuśalacittotpādam akṣayaṃ kartukāmena yāvad bodhimaṇḍābhisaṃbodhir iti
prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§149
punar aparam śāriputra ye daśasu dikṣu
buddhā bhagavantas te me varṇaṃ bhāṣerann iti
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§150
iti balasahagata ādityopamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
14 智 ― 妙なる歌声
§151–§158 p.33 8段落 3,891字
§151
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
adhyātmaśūnyatāyāṃ śikṣitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
evaṃ bahirdhāśūnyatāyām adhyātmabahirdhāśūnyatāyāṃ śūnyatāśūnyatāyāṃ
mahāśūnyatāyāṃ paramārthaśūnyatāyāṃ saṃskṛtaśūnyatāyām
asaṃskṛtaśūnyatāyām atyantaśūnyatāyām anavarāgraśūnyatāyām
anavakāraśūnyatāyāṃ prakṛtiśūnyatāyāṃ sarvadharmaśūnyatāyāṃ
svalakṣaṇaśūnyatāyām anupalambhaśūnyatāyām
abhāvasvabhāvaśūnyatāyāṃ bhāvaśūnyatāyām
abhāvaśūnyatāyāṃ svabhāvaśūnyatāyāṃ parabhāvaśūnyatāyāṃ
śikṣitukāmena bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§152
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena sarvadharmatathatām
avaboddhukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
evaṃ dharmadhātutathatām avaboddhukāmena bodhisattvena
mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam,
sarvabhūtakoṭītathatām avaboddhukāmena bodhisattvena
mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
evaṃ hi śāriputra bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§153
〔PSP1-1 34〕
punar aparaṃ śāriputra trisāhasramahāsāhasralokadhātau
ye pṛthivyaptejovāyuparamāṇavas tāñ jñātukāmena
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam
§154
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ
prajñāpāramitāyāṃ carañ jānāti evaṃ dānaṃ dattaṃ mahāphalaṃ bhavati,
evaṃ dānaṃ dattaṃ kṣatriyamahāśālakuleṣūpapādayati,
brāhmaṇamahāśālakuleṣūpapādayati,
gṛhapatimahāśālakuleṣūpapādayati,
evaṃ dānaṃ dattaṃ cāturmahārājakāyikeṣu deveṣūpapādayati,
evaṃ dānaṃ dattaṃ trayastriṃśeṣu deveṣūpapādayati,
evaṃ dānaṃ dattaṃ yāmeṣūpapādayati,
evaṃ dānaṃ dattaṃ tuṣiteṣūpapādayati,
evaṃ danaṃ dattaṃ nirmāṇaratiṣūpapādayati,
evaṃ dānaṃ dattaṃ paranirmitavaśavartiṣu deveṣūpapādayati,
evaṃ dānaṃ dattaṃ prathamadhyānapratilambhāya saṃvartate,
evaṃ dānaṃ dattaṃ dvitīyadhyānapratilambhāya saṃvartate,
evaṃ dānaṃ dattaṃ tṛtīyadhyānapratilambhāya saṃvartate,
evaṃ dānaṃ dattaṃ caturthadhyānapratilambhāya saṃvartate,
evaṃ dānaṃ dattaṃ vijñānānantyāyatanasamāpattipratilambhāya saṃvartate,
evaṃ dānaṃ dattaṃ ākāśānantyāyatanasamāpattipratilambhāya saṃvartate,
evaṃ dānaṃ dattaṃ ākiñcanyāyatanasamāpattipratilambhāya saṃvartate,
evaṃ dānaṃ dattaṃ naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasamāpattipratilambhāya saṃvartate,
evaṃ dānaṃ dattaṃ saptatriṃśadbodhipakṣyāṇāṃ
dharmāṇāṃ pratilambhāya saṃvartate,
evaṃ dānaṃ dattaṃ srotaāpattiphalapratilambhāya saṃvartate,
evaṃ dānaṃ dattaṃ sakṛdāgāmiphalapratilambhāya saṃvartate,
evaṃ dānaṃ dattaṃ anāgāmiphalapratilambhāya saṃvartate,
evaṃ dānaṃ dattaṃ arhatphalapratilambhāya saṃvartate,
evaṃ dānaṃ dattaṃ pratyekabuddhatvapratilambhāya saṃvartate,
evaṃ dānaṃ dattaṃ samyaksaṃbuddhatvapratilambhāya saṃvartate.
§155
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena
mahāsattvena prajñāpāramitāyāñ caratā jñātavyam,
evam upāyakauśalena dānaṃ dattaṃ dānapāramitāṃ paripūrayati,
evaṃ dānaṃ dattaṃ śīlapāramitāṃ paripūrayati,
evaṃ dānaṃ
〔PSP1-1 35〕
dattaṃ kṣāntipāramitāṃ paripūrayati,
evaṃ dānaṃ dattaṃ vīryapāramitāṃ paripūrayati,
evaṃ dānaṃ dattaṃ dhyānapāramitāṃ paripūrayati,
evaṃ dānaṃ dattaṃ prajñāpāramitāṃ paripūrayati.
§156
evam ukte āyuṣmān śāriputro bhagavantam etad avocat:
kathaṃ bhagavan bodhisattvena mahāsattvena dānaṃ
dadatā dānapāramitā paripūritā bhavati?
kathaṃ dānaṃ dadatā śīlapāramitā paripūritā bhavati?
kathaṃ dānaṃ dadatā kṣāntipāramitā paripūritā bhavati?
kathaṃ dānaṃ dadatā vīryapāramitā paripūritā bhavati?
kathaṃ dānaṃ dadatā dhyānapāramitā paripūritā bhavati?
kathaṃ bhagavan bodhisattvena mahāsattvena dānaṃ
dadatā prajñāpāramitā paripūritā bhavati?
§157
bhagavān āha: anupalambhena deyasya dāyakasya grāhakasya ca
dānapāramitā paripūritā bhavati,
āpattyanāpattyanadhyāpattitaḥ śīlapāramitā paripūritā bhavati,
akṣobhānabhikṣobhaṇataḥ kṣāntipāramitā paripūritā bhavati,
kāyikacaitasikavīryāsraṃsanato vīryapāramitā paripūritā bhavati,
avikṣepāsaṃkalpanatām upādāya dhyānapāramitā paripūritā bhavati,
sarvadharmaprajānatānupalambhayogena prajñāpāramitā paripūritā bhavati,
evaṃ bodhisattvena mahāsattvena dānaṃ dadatā ṣaṭ pāramitāḥ
paripūritā bhavanti,
evaṃ śīlapāramitāyāṃ sarvāḥ ṣaṭ pāramitāḥ paripūryante,
evaṃ kṣāntipāramitāyāṃ sarvāḥ ṣaṭ pāramitāḥ paripūryante,
evaṃ vīryapāramitāyāṃ sarvāḥ ṣaṭ pāramitāḥ paripūryante,
evaṃ dhyānapāramitāyāṃ sarvāḥ ṣaṭ pāramitāḥ paripūryante,
evaṃ prajñāpāramitāyāṃ sarvāḥ ṣaṭ pāramitāḥ
paripūryante.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§158
iti jñānasahagato madhurasaṅgītighoṣopamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
15 神通 ― 大王
§159–§166 p.35 8段落 1,800字
§159
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
ekacittotpādena pūrvasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopamān
lokadhātūn samatikramitukāmena, evaṃ dakṣiṇasyāṃ paścimāyām
uttarasyāṃ vidikṣv adha ūrdhvaṃ digbhāge gaṅgānadībālukopamān
lokadhātūn samatikramitukāmena bodhisattvena
mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§160
punar aparaṃ śāriputra trisāhasramahāsāhasra
lokadhātau yo mahāsamudreṣv
〔PSP1-1 36〕
apy apskandho
mahānadīṣu kunadīṣūtsasarastaḍāgeṣu palvaleṣu
taṃ sarvaṃ śatadhābhinnayā vālāgrakoṭyābhyutkṣeptukāmena ca
tanniśritān prāṇino ‘viheṭhayitukāmena bodhisattvena
mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§161
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
trisāhasramahāsāhasraṃ lokadhātuṃ kalpoddāhāgnipradīptam
ekena mukhavātena praśamayitukāmena bodhisattvena
mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§162
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena yā
vikṣobhaṇāvātamaṇḍalī vātasaṃvartanyāṃ vartamānāyāṃ
yāvat sumerumahāsumerucakravāḍamahācakravāḍānupādāya sarvaparvatān
sarvamahāpṛthivīṃ vidhunoti vikirati nirmaṣīkaroti tāṃ
vikṣobhaṇāvātamaṇḍalīm ekenāṅguliparvāgreṇācchādayitukāmena
prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§163
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
trisāhasramahāsāhasre lokadhātau yāvān
ākāśadhātus taṃ sarvam ekena paryaṅkena sphāritukāmena
prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§164
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena trisāhasramahāsāhasre
lokadhātau ye sumerumahāsumerucakravāḍamahācakravāḍādayaḥ
parvatās tān ekena vālena baddhā asaṃkhyeyān
apramānān lokadhātūn samatikrāmayeyaṃ kṣipeyam iti
prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam
§165
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
daśasu dikṣu pratyekaṃ sarvabuddhakṣetreṣu buddhān
bhagavato divyena cakṣuṣā draṣṭukāmena teṣāñ ca
dharmadeśanāṃ divyena śrotrena śrotukāmeṇa sarvasattvacittacaritāni
ca jñātukāmena teṣāṃ pūrvanivāsam anusmartukāmena
āsravakṣayajñānābhijñām abhinirhartukāmena ca
bhūtakoṭiṃ sākṣātkartukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§166
iti abhijñāsahagato mahārājopamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
16 福智 ― 倉庫
§167–§169 p.36 3段落 1,213字
§167
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
daśasu dikṣu pratyekaṃ yāvanto gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu buddhā
〔PSP1-1 37〕
bhagavantaḥ saśrāvakabodhisattvasaṃghās tān
ekena piṇḍapātreṇa pratipādayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
evaṃ puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapaṭākāmeghais
tāṃs tathāgatān arhataḥ samyaksaṃbuddhān
satkartukāmena gurukartukāmena mānayitukāmena
pūjayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣṭavyam.
§168
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena pūrvasyāṃ
diśi gaṅgānadībālukopameṣu lokadhātuṣu ye sattvās tān
śīlaskandhe pratiṣṭhāpayitukāmena samādhiskandhe
pratiṣṭhāpayitukāmena prajñāskandhe pratiṣṭhāpayitukāmena
vimuktiskandhe pratiṣṭhāpayitukāmena vimuktijñānadarśanaskandhe
pratiṣṭhāpayitukāmena srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayitukāmena,
sakṛdāgāmiphale pratiṣṭhāpayitukāmena,
anāgāmiphale pratiṣṭhāpayitukāmena,
arhattve pratiṣṭhāpayitukāmena,
pratyekabodhau pratiṣṭhāpayitukāmena yāvad anupadhiśeṣanirvāṇadhātau
pratiṣṭhāpayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
yathā pūrvasyāṃ diśi evaṃ dakṣiṇasyāṃ paścimāyām
uttarasyāṃ vidikṣv adha ūrdhvaṃ pratyekaṃ gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu ye sattvās tān
yāvad anupadhiśeṣanirvāṇadhātau pratiṣṭhāpayitukāmena
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§169
iti puṇyajñānasahagataḥ koṣṭhāgāropamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
17 菩提分法 ― 大道
§170–§173 p.37 4段落 474字
§170
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvenātītānāgatapratyutpannānāṃ
buddhānāṃ bhagavatāṃ buddhaguṇān
anuprāptukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§171
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena saṃskṛtāsaṃskṛtānāṃ
dharmāṇāṃ pāraṃ gantukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§172
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena sarvadharmāṇām
atītānāgatapratyutpannānāṃ tathāgatānām avabodhukāmena dharmāṇām
anutpādakoṭim anuprāptukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§173
iti bodhipakṣasahagato mahāmārgopamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
18 止観 ― 車乗
§174–§200 p.37 27段落 3,802字
§174
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena
mahāsattvena sarvaśrāvakapratyekabuddhānāṃ
pūrvaṅgamena bhavitukāmena prajnāpāramitāyāṃ
〔PSP1-1 38〕
śikṣitavyam.
§175
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena buddhānāṃ
bhagavatām upasthāyakena bhavitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§176
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena buddhānāṃ
bhagavatām abhyantaraparivāreṇa bhavitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§177
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena mahāparivāreṇa
bhavitukāmena bodhisattvaṃ parivāraṃ pratilabdhukāmena ca
prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§178
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
dakṣiṇāṃ pariśodhayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§179
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
mātsaryacittaṃ nigrahītukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§180
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
dauḥśīlyacittam anutpādayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§181
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
vyāpādacittam anutpādayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§182
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
kauśīdyacittam utsraṣṭukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§183
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
vikṣiptacittaṃ riñcitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam
§184
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
dauṣprajñacittam aprapañcitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§185
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena sarvasattvān
dānamayapuṇyakriyāvastuni pratiṣṭhāpayitukāmena,
śīlamayapuṇyakriyāvastuni pratiṣṭhāpayitukāmena,
bhāvanāmayapuṇyakriyāvastuni pratiṣṭhāpayitukāmena,
vaiyāvṛtyasahagate caupadhike puṇyakriyāvastuni
pratiṣṭhāpayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§186
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena pañca
cakṣūṃṣy uptpādayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
katamāni pañca?
yad
〔PSP1-1 39〕
uta māṃsacakṣur divyacakṣuḥ
prajñācakṣur dharmacakṣur buddhacakṣur utpādayitukāmena
prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§187
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
pūrvasyāṃ diśi divyena cakṣuṣā gaṅgānadībālukopamān
buddhān bhagavato draṣṭukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§188
evaṃ dakṣiṇasyāṃ diśi divyena cakṣuṣā gaṅgānadībālukopamān
buddhān bhagavato draṣṭukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§189
paścimāyāṃ diśi divyena cakṣuṣā gaṅgānadībālukopamān
buddhān bhagavato draṣṭukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§190
uttarasyāṃ diśi divyena cakṣuṣā gaṅgānadībālukopamān
buddhān bhagavato draṣṭukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§191
uttarapūrvasyāṃ diśi divyena cakṣuṣā gaṅgānadībālukopamān
buddhān bhagavato draṣṭukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§192
pūrvadakṣiṇasyāṃ diśi divyena cakṣuṣā gaṅgānadībālukopamān
buddhān bhagavato draṣṭukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§193
dakṣiṇapaścimāyāṃ diśi divyena cakṣuṣā gaṅgānadībālukopamān
buddhān bhagavato draṣṭukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§194
paścimottarasyāṃ diśi divyena cakṣuṣā gaṅgānadībālukopamān
buddhān bhagavato draṣṭukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§195
adhastād diśi divyena cakṣuṣā gaṅgānadībālukopamān
buddhān bhagavato draṣṭukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§196
upariṣṭād diśi divyena cakṣuṣā gaṅgānadībālukopamān
buddhān bhagavato draṣṭukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§197
yāṃś ca te buddhā bhagavanto dharmān bhāṣante tān
dharmān divyena śrotreṇa śrotukāmena, teṣāñ ca buddhānāṃ
bhagavatāṃ cetasaiva cittaṃ yathābhūtaṃ parijñātukāmena,
teṣāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ pūrvayogasahagatāṃ bodhisattvatām
anusmartukāmena, teṣāñ ca buddhānām
ṛddhivikurvitaṃ draṣṭukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§198
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena yāṃs te buddhā bhagavantaḥ
samantād daśasu dikṣu sarvalokadhātuṣu dharmān
bhāṣante
〔PSP1-1 40〕
tāñ chrutvā anācchedyena smṛtibalādhānena sarvān
saṃdhārayitukāmena yāvad anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddha iti
prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§199
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena atītānāṃ
buddhānāṃ bhagavatāṃ buddhakṣetrāṇi draṣṭukāmena,
anāgatānām api buddhānāṃ bhagavatāṃ buddhakṣetrāṇi
draṣṭukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
ye caitarhi samantād daśa diśi loke buddhā bhagavantas
tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti teṣām api buddhānāṃ
bhagavatāṃ buddhakṣetrāṇi draṣṭukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§200
iti śamathavipaśyanāsahagato yānopamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
19 陀羅尼と弁才 ― 湧く泉
§201–§212 p.40 12段落 2,680字
§201
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena
mahāsattvena yat kiñcid daśasu dikṣu buddhair
bhagavadbhir bhāṣitaṃ bhāṣyate bhāṣiṣyate ca,
yad idaṃ sūtraṃ geyaṃ vyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ nidānam
itivṛttakaṃ jātakaṃ vaipulyādbhutā dharmā avadānam upadeśāḥ,
yac ca śrāvakair na śrutaṃ tat sarvam udgrahītukāmena
dhārayitukāmena vācayitukāmena tathatvāya pratipattukāmena,
parebhyaś ca vistareṇa saṃprakāśayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§202
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena
mahāsattvena yat kiñcit pūrvasyāṃ diśi buddhair
bhagavadbhir bhāṣitaṃ bhāṣyate bhāṣiṣyate ca
tat sarvam udgrahītukāmena dhārayitukāmena
vācayitukāmena tathatvāya pratipattukāmena parebhyaś ca
vistareṇa saṃprakāśayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§203
yat kiñcid dakṣiṇasyāṃ diśi buddhair
bhagavadbhir bhāṣitaṃ bhāṣyate bhāṣiṣyate ca
tat sarvam udgrahītukāmena dhārayitukāmena
vācayitukāmena tathatvāya pratipattukāmena parebhyaś ca
vistareṇa saṃprakāśayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§204
yat kiñcit paścimāyāṃ diśi buddhair
bhagavadbhir bhāṣitaṃ bhāṣyate
〔PSP1-1 41〕
bhāṣiṣyate ca
tat sarvam udgrahītukāmena dhārayitukāmena
vācayitukāmena tathatvāya pratipattukāmena parebhyaś ca
vistareṇa saṃprakāśayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§205
yat kiñcid uttarasyāṃ diśi buddhair
bhagavadbhir bhāṣitaṃ bhāṣyate bhāṣiṣyate ca
tat sarvam udgrahītukāmena dhārayitukāmena
vācayitukāmena tathatvāya pratipattukāmena parebhyaś ca
vistareṇa saṃprakāśayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§206
yat kiñcid uttarapūrvasyāṃ diśi buddhair
bhagavadbhir bhāṣitaṃ bhāṣyate bhāṣiṣyate ca
tat sarvam udgrahītukāmena dhārayitukāmena
vācayitukāmena tathatvāya pratipattukāmena parebhyaś ca
vistareṇa saṃprakāśayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§207
yat kiñcit pūrvadakṣiṇasyāṃ diśi buddhair
bhagavadbhir bhāṣitaṃ bhāṣyate bhāṣiṣyate ca
tat sarvam udgrahītukāmena dhārayitukāmena
vācayitukāmena tathatvāya pratipattukāmena parebhyaś ca
vistareṇa saṃprakāśayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§208
yat kiñcid dakṣiṇapaścimāyāṃ diśi buddhair
bhagavadbhir bhāṣitaṃ bhāṣyate bhāṣiṣyate ca
tat sarvam udgrahītukāmena dhārayitukāmena
vācayitukāmena tathatvāya pratipattukāmena parebhyaś ca
vistareṇa saṃprakāśayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§209
yat kiñcit paścimottarasyāṃ diśi buddhair
bhagavadbhir bhāṣitaṃ bhāṣyate bhāṣiṣyate ca
tat sarvam udgrahītukāmena dhārayitukāmena
vācayitukāmena tathatvāya pratipattukāmena parebhyaś ca
vistareṇa saṃprakāśayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§210
yat kiñcid adho diśi buddhair
bhagavadbhir bhāṣitaṃ bhāṣyate bhāṣiṣyate ca
tat sarvam udgrahītukāmena dhārayitukāmena vācayitukāmena
〔PSP1-1 42〕
tathatvāya pratipattukāmena parebhyaś ca
vistareṇa saṃprakāśayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§211
yat kiñcid ūrdhvaṃ diśi buddhair
bhagavadbhir bhāṣitaṃ bhāṣyate bhāṣiṣyate ca
tat sarvam udgrahītukāmena dhārayitukāmena
vācayitukāmena tathatvāya pratipattukāmena parebhyaś ca
vistareṇa saṃprakāśayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§212
iti dhāraṇīpratibhānasahagataḥ prasravaṇopamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
20 法の総括 ― 歓喜の声
§213–§233 p.42 21段落 4,120字
§213
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena yāni
pūrvasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣv andhakāratamisrāṇi,
yatra sūryacandramasor api prabhāyā gatir nāsti,
tāni sarvāṇy avabhāsayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§214
yāni dakṣiṇasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣv andhakāratamisrāṇi,
yatra sūryacandramasor api prabhāyā gatir nāsti,
tāni sarvāṇy avabhāsayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§215
yāni paścimāyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣv andhakāratamisrāṇi,
yatra sūryacandramasor api prabhāyā gatir nāsti,
tāni sarvāṇy avabhāsayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§216
yāny uttarasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣv andhakāratamisrāṇi,
yatra sūryacandramasor api prabhāyā gatir nāsti,
tāni sarvāṇy avabhāsayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§217
yāny uttarapūrvasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣv andhakāratamisrāṇi,
yatra sūryacandramasor api prabhāyā gatir nāsti,
tāni sarvāṇy avabhāsayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§218
yāni pūrvadakṣiṇasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣv andhakāratamisrāṇi,
yatra sūryacandramasor api prabhāyā gatir nāsti,
tāni sarvāṇy avabhāsayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§219
yāni dakṣiṇapaścimāyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣv andhakāratamisrāṇi,
yatra sūryacandramasor api prabhāyā gatir nāsti,
tāni sarvāṇy avabhāsayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§220
yāni paścimottarasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣv
〔PSP1-1 43〕
andhakāratamisrāṇi,
yatra sūryacandramasor api prabhāyā gatir nāsti,
tāni sarvāṇy avabhāsayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§221
yāni adhastād diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣv andhakāratamisrāṇi,
yatra sūryacandramasor api prabhāyā gatir nāsti,
tāni sarvāṇy avabhāsayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§222
yāny upariṣṭād diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣv andhakāratamisrāṇi,
yatra sūryacandramasor api prabhāyā gatir nāsti,
tāni sarvāṇy avabhāsayitukāmena bodhisattvena
mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§223
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
ye pūrvasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sattvā nānā buddhakṣetreṣūpapannās tān sarvān
buddhaśabdaṃ dharmaśabdaṃ saṃghaśabdaṃ saṃśrāvayitukāmena,
tāṃś ca sattvān samyagdṛṣṭyāṃ pratiṣṭhāpayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§224
ye dakṣiṇasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sattvā nānā buddhakṣetreṣūpapannās tān sarvān
buddhaśabdaṃ dharmaśabdaṃ saṃghaśabdaṃ saṃśrāvayitukāmena,
tāṃś ca sattvān samyagdṛṣṭyāṃ pratiṣṭhāpayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§225
ye paścimāyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sattvā nānā buddhakṣetreṣūpapannās tān sarvān
buddhaśabdaṃ dharmaśabdaṃ saṃghaśabdaṃ saṃśrāvayitukāmena,
tāṃś ca sattvān samyagdṛṣṭyāṃ pratiṣṭhāpayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§226
ye uttarasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sattvā nānā buddhakṣetreṣūpapannās tān sarvān
buddhaśabdaṃ dharmaśabdaṃ saṃghaśabdaṃ saṃśrāvayitukāmena,
tāṃś ca sattvān samyagdṛṣṭyāṃ pratiṣṭhāpayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§227
ye uttarapūrvasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sattvā nānā buddhakṣetreṣūpapannās tān sarvān
buddhaśabdaṃ dharmaśabdaṃ saṃghaśabdaṃ saṃśrāvayitukāmena,
tāṃś ca sattvān samyagdṛṣṭyāṃ pratiṣṭhāpayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§228
〔PSP1-1 44〕
ye pūrvadakṣiṇasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sattvā nānā buddhakṣetreṣūpapannās tān sarvān
buddhaśabdaṃ dharmaśabdaṃ saṃghaśabdaṃ saṃśrāvayitukāmena,
tāṃś ca sattvān samyagdṛṣṭyāṃ pratiṣṭhāpayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§229
ye dakṣiṇapaścimāyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sattvā nānā buddhakṣetreṣūpapannās tān sarvān
buddhaśabdaṃ dharmaśabdaṃ saṃghaśabdaṃ saṃśrāvayitukāmena,
tāṃś ca sattvān samyagdṛṣṭyāṃ pratiṣṭhāpayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§230
ye paścimottarasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sattvā nānā buddhakṣetreṣūpapannās tān sarvān
buddhaśabdaṃ dharmaśabdaṃ saṃghaśabdaṃ saṃśrāvayitukāmena,
tāṃś ca sattvān samyagdṛṣṭyāṃ pratiṣṭhāpayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§231
ye adhastād diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sattvā nānā buddhakṣetreṣūpapannās tān sarvān
buddhaśabdaṃ dharmaśabdaṃ saṃghaśabdaṃ saṃśrāvayitukāmena,
tāṃś ca sattvān samyagdṛṣṭyāṃ pratiṣṭhāpayitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§232
ye upariṣṭād diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sattvā nānā buddhakṣetreṣūpapannās tān sarvān
buddhaśabdaṃ dharmaśabdaṃ saṃghaśabdaṃ saṃśrāvayitukāmena,
tāṃś ca sattvān samyagdṛṣṭyāṃ pratiṣṭhāpayitukāmena
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§233
iti dharmoddānasahagata ānandaśabdopamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
21 一乗道 ― 河の流れ
§234–§244 p.44 11段落 9,085字
§234
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena
mahāsattvena pūrvasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sarvabuddhakṣetreṣu ye sattvā
andhās te mamānubhāvena cakṣuṣā rūpāṇi drakṣyantīti prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
evaṃ vadhirāḥ śrotreṇa śabdān śroṣyantīti,
unmattāḥ smṛtiṃ pratilapsyanta iti,
nagnāś cailāni pratilapsyanta iti,
jighatsitāḥ sattvāḥ pūrṇagātrā bhaviṣyantīti,
pipāsitā vigatapipāsā bhaviṣyantīti,
apāyopapannāś ca sattvāḥ sarvāpāyebhyo vimokṣyante,
manuṣyātmabhāvañ ca pratilapsyanta iti,
duḥśīlān śīlaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
asamāhitān samādhiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
duṣprajñān prajñāskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
〔PSP1-1 45〕
avimuktān vimuktiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktijñānadarśanān vimuktijñānadarśanaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
adṛṣṭasatyān srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
sakṛdāgāmiphale pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
anāgāmiphale pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
arhattve pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
pratyekabodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§235
ye dakṣiṇasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sarvabuddhakṣetreṣu sattvā
andhās te mamānubhāvena cakṣuṣā rūpāṇi drakṣyantīti prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
evaṃ vadhirāḥ śrotreṇa śabdān śroṣyantīti,
unmattāḥ smṛtiṃ pratilapsyante iti,
nagnāś cailāni pratilapsyanta iti,
jighatsitāḥ sattvāḥ pūrṇagātrā bhaviṣyantīti,
pipāsitāḥ sattvā vigatapipāsā bhaviṣyantīti,
apāyopapannāś ca sattvāḥ sarvāpāyebhyo vimokṣyante,
manuṣyātmabhāvañ ca pratilapsyanta iti,
duḥśīlān śīlaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
asamāhitān samādhiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
duṣprajñān prajñāskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktān vimuktiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktijñānadarśanān vimuktijñānadarśanaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
adṛṣṭasatyān srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale arhattve pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
pratyekabodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§236
ye paścimāyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sarvabuddhakṣetreṣu sattvā
andhās te mamānubhāvena cakṣuṣā rūpāṇi drakṣyantīti prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
evaṃ vadhirāḥ śrotreṇa śabdān śroṣyantīti,
unmattāḥ smṛtiṃ pratilapsyanta iti,
nagnāś cailāni pratilapsyanta iti,
jighatsitāḥ sattvāḥ pūrnagātrā bhaviṣyantīti,
pipāsitāḥ sattvā vigatapipāsā bhaviṣyantīti,
apāyopapannāś ca sattvāḥ
sarvāpāyebhyo vimokṣyante manuṣyātmabhāvañ ca pratilapsyanta iti,
duḥśīlān śīlaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
asamāhitān samādhiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
duṣprajñān prajñāskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktān vimuktiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
〔PSP1-1 46〕
avimuktijñānadarśanān
vimuktijñānadarśanaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
adṛṣṭasatyān srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale arhattve pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
pratyekabodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§237
ye uttarasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sarvabuddhakṣetreṣu sattvā
andhās te mamānubhāvena cakṣuṣā rūpāṇi drakṣyantīti prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
evaṃ vadhirāḥ śrotreṇa śabdān śroṣyantīti,
unmattāḥ smṛtiṃ pratilapsyanta iti,
nagnāś cailāni pratilapsyanta iti,
jighatsitāḥ sattvāḥ pūrṇagātrā bhaviṣyantīti,
pipāsitāḥ sattvā vigatapipāsā bhaviṣyantīti,
apāyopapannāś ca sattvāḥ
sarvāpāyebhyo vimokṣyante manuṣyātmabhāvañ ca pratilapsyanta iti,
duḥśīlān śīlaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
asamāhitān samādhiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
duṣprajñān prajñāskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktān vimuktiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktijñānadarśanān vimuktijñānadarśanaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
adṛṣṭasatyān srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale arhattve pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
pratyekabodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§238
ye uttarapūrvasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sarvabuddhakṣetreṣu sattvā
andhās te mamānubhāvena cakṣuṣā rūpāṇi drakṣyantīti prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
evaṃ vadhirāḥ śrotreṇa śabdān śroṣyantīti,
unmattāḥ smṛtiṃ pratilapsyanta iti,
nagnāś cailāni pratilapsyanta iti,
jighatsitāḥ sattvāḥ pūrṇagātrā bhaviṣyantīti,
pipāsitāḥ sattvā vigatapipāsā bhaviṣyantīti,
apāyopapannāś ca sattvāḥ
sarvāpāyebhyo vimokṣyante manuṣyātmabhāvañ ca pratilapsyanta iti,
duḥśīlān śīlaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
asamāhitān samādhiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
duṣprajñān prajñāskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktān vimuktiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktijñānadarśanān vimuktijñānadarśanaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
adṛṣṭasatyān srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
〔PSP1-1 47〕
sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale arhattve pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
pratyekabodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§239
ye pūrvadakṣiṇasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sarvabuddhakṣetreṣu sattvā
andhās te mamānubhāvena cakṣuṣā rūpāṇi drakṣyantīti prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
evaṃ vadhirāḥ śrotreṇa śabdān śroṣyantīti,
unmattāḥ smṛtiṃ pratilapsyanta iti,
nagnāś cailāni pratilapsyanta iti,
jighatsitāḥ sattvāḥ pūrṇagātrā bhaviṣyantīti,
pipāsitāḥ sattvā vigatapipāsā bhaviṣyantīti,
apāyopapannāś ca sattvāḥ
sarvāpāyebhyo vimokṣyante manuṣyātmabhāvañ ca pratilapsyanta iti,
duḥśīlān śīlaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
asamāhitān samādhiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
duṣprajñān prajñāskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktān vimuktiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktijñānadarśanān vimuktijñānadarśanaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
adṛṣṭasatyān srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale arhattve pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
pratyekabodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§240
ye dakṣiṇapaścimāyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sarvabuddhakṣetreṣu sattvā
andhās te mamānubhāvena cakṣuṣā rūpāṇi drakṣyantīti prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
evaṃ vadhirāḥ śrotreṇa śabdān śroṣyantīti,
unmattāḥ smṛtiṃ pratilapsyanta iti,
nagnāś cailāni pratilapsyanta iti,
jighatsitāḥ sattvāḥ pūrṇagātrā bhaviṣyantīti,
pipāsitāḥ sattvā vigatapipāsā bhaviṣyantīti,
apāyopapannāś ca sattvāḥ
sarvāpāyebhyo vimokṣyante manuṣyātmabhāvañ ca pratilapsyanta iti,
duḥśīlān śīlaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
asamāhitān samādhiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
duṣprajñān prajñāskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktān vimuktiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktijñānadarśanān vimuktijñānadarśanaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
adṛṣṭasatyān srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale arhattve pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
pratyekabodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§241
ye paścimottarasyāṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sarvabuddhakṣetreṣu
〔PSP1-1 48〕
sattvā
andhās te mamānubhāvena cakṣuṣā rūpāṇi drakṣyantīti prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
evaṃ vadhirāḥ śrotreṇa śabdān śroṣyantīti,
unmattāḥ smṛtiṃ pratilapsyanta iti,
nagnāś cailāni pratilapsyanta iti,
jighatsitāḥ sattvāḥ pūrṇagātrā bhaviṣyantīti,
pipāsitāḥ sattvā vigatapipāsā bhaviṣyantīti,
apāyopapannāś ca sattvāḥ
sarvāpāyebhyo vimokṣyante manuṣyātmabhāvañ ca pratilapsyanta iti,
duḥśīlān śīlaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
asamāhitān samādhiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
duṣprajñān prajñāskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktān vimuktiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktijñānadarśanān vimuktijñānadarśanaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
adṛṣṭasatyān srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale arhattve pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
pratyekabodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§242
ye ‘dho diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sarvabuddhakṣetreṣu sattvā
andhās te mamānubhāvena cakṣuṣā rūpāṇi drakṣyantīti,
prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
evaṃ vadhirāḥ śrotreṇa śabdān śroṣyantīti,
unmattāḥ smṛtiṃ pratilapsyanta iti,
nagnāś cailāni pratilapsyanta iti,
jighatsitāḥ sattvāḥ pūrṇagātrā bhaviṣyantīti,
pipāsitāḥ sattvā vigatapipāsā bhaviṣyantīti,
apāyopapannāś ca sattvāḥ
sarvāpāyebhyo vimokṣyante manuṣyātmabhāvañ ca pratilapsyanta iti,
duḥśīlān śīlaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
asamāhitān samādhiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
duṣprajñān prajñāskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktān vimuktiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktijñānadarśanān vimuktijñānadarśanaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
adṛṣṭasatyān srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale arhattve pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
pratyekabodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam,
§243
ye ūrdhvaṃ diśi gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sarvabuddhakṣetreṣu sattvā
andhās te mamānubhāvena cakṣuṣā rūpāṇi drakṣyantīti prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
evaṃ vadhirāḥ śrotreṇa śabdān śroṣyantīti,
unmattāḥ smṛtiṃ pratilapsyante iti,
nagnāś cailāni pratilapsyanta iti,
jighatsitāḥ sattvāḥ pūrṇagātrā bhaviṣyantīti,
pipāsitāḥ sattvā vigatapipāsā
〔PSP1-1 49〕
bhaviṣyantīti,
apāyopapannāś ca sattvāḥ
sarvāpāyebhyo vimokṣyante manuṣyātmabhāvañ ca pratilapsyanta iti,
duḥśīlān śīlaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
asamāhitān samādhiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
duṣprajñān prajñāskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktān vimuktiskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
avimuktijñānadarśanān vimuktijñānadarśanaskandhe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
adṛṣṭasatyān srotaāpattiphale pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
sakṛdāgāmiphale anāgāmiphale arhattve pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
pratyekabodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti,
anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pratiṣṭhāpayiṣyāmīti
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§244
iti ekāyanamārgasahagato nadīsrotopamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
22 法を欲する心 ― 大雲
§245–§262 p.49 18段落 6,488字
§245
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
tathāgateryāpathe śikṣitukāmena prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§246
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
prajñāpāramitāyāṃ caratā evam upaparīkṣitavyam,
kadā nv ahaṃ nāgāvalokitam avalokayiṣyāmīti,
kim ity ahaṃ pṛthīvīṃ caturaṅgulam aspṛśan padbhyāṃ gaccheyam iti
prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§247
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
prajñāpāramitāyāṃ caratā evam upaparīkṣitavyaṃ,
kim ity ahaṃ cāturmahārājakāyikais trayastriṃśair
yāmais tuṣitair nirmāṇaratibhiḥ
paranirmitavaśavartibhir brahmakāyikair brahmapurohitair
brahmapāriṣadyaiḥ parīttābhair apramāṇābhair
ābhāsvaraiḥ parīttaśubhair apramāṇaśubhaiḥ
śubhakṛtsnair anabhrakaiḥ puṇyaprasavair bṛhatphalair
asaṃjñisattvaiḥ śuddhāvāsair aspṛhair atapaiḥ
sudṛśaiḥ sudarśanair akaniṣṭhaiś ca parivṛtaḥ
puraskṛto ‘nekadevaputrakoṭīniyutaśatasahasrair
bodhimaṇḍadrumamūlam upasaṃkrāmeyam iti
prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§248
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
prajñāpāramitāyāṃ caratā evam upaparīkṣitavyaṃ,
kim iti ye cāturmahārājakāyikā devās trayastriṃśā yāmās tuṣitā nirmāṇaratayaḥ
paranirmitavaśavartino brahmakāyikā brahmapurohitā brahmapāriṣadyaḥ
parīttābhā apramāṇābhā ābhāsvarāḥ
parīttaśubhā apramāṇaśubhāḥ śubhakṛtsnā anabhrakāḥ
puṇyaprasavā bṛhatphalā asaṃjñisattvāḥ śuddhāvāsā aspṛhā atapāḥ
〔PSP1-1 50〕
sudṛśāḥ sudarśanā akaniṣṭhāś ca devāḥ,
bodhimaṇḍadrumamūlaṃ pratisaṃstareyur iti
prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§249
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
prajñāpāramitāyāṃ caratā evam upaparīkṣitavyaṃ,
kim iti me ‘nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhasya gacchato vā
tiṣṭhato vā niṣaṇṇasya vā śayānasya vā sa pṛthivīpradeśo vajramayaḥ
saṃtiṣṭheteti prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§250
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
prajñāpāramitāyāṃ caratā evam upaparīkṣitavyaṃ,
kim ity ahaṃ yatraiva divase niṣkāmeyaṃ tatraiva
divase ‘nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhyeyam iti,
tatraiva divase dharmacakraṃ pravartayeyam iti,
dharmacakraṃ ca me pravartayamānasyāsaṃkhyeyānām
aprameyāṇāṃ sattvānāṃ virajovigatamalaṃ dharmeṣu
dharmacakṣur viśudhyed iti, asaṃkhyeyānām aprameyāṇāṃ
sattvānām anupādāyāsrvebhyaś cittāni vimucyeyur iti,
asaṃkhyeyā aprameyā sattvā avinivartanīyā bhaveyur anuttarāyāḥ
samyaksaṃbodhir iti prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§251
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
prajñāpāramitāyāṃ caratā evam upaparīkṣitavyaṃ,
kim iti me ‘prameyo ‘saṃkhyeyaḥ śrāvakasaṃghaḥ syād iti,
aprameyāḥ asaṃkhyeyāḥ sattvā ekadharmadeśanāyā ekāsanikā bodhisattvā
bhaveyur avinivartanīyā anuttarāyāḥ samyaksaṃbodher iti,
asaṃkhyeyaś cāprameyaś ca bodhisattvasaṃgho bhaved iti,
aparimitaṃ cāyuḥpramāṇaṃ bhaved iti,
aparimitā ca prabhāsaṃpad bhaved iti
prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§252
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
prajñāpāramitāyāṃ caratā evam upaparīkṣitavyaṃ,
kim iti me ‘nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhasya
tasmin buddhakṣetre rāgadveṣamohāyatanāni
sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ na bhaveyur iti
prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§253
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
prajñāpāramitāyāṃ caratā evam upaparīkṣitavyam,
kim iti me ‘nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhasya
evaṃrūpayā prajñayā sattvāḥ samanvāgatā
〔PSP1-1 51〕
bhaveyur,
yad anyabuddhakṣetrasthā buddhā bhagavantaḥ
evam udānam udānayeyuḥ.
sādhu śamaḥ sādhu damaḥ sādhu saṃyamaḥ
sādhu cīrṇabrahmacaryavāsaḥ sādhv avihiṃsā sarvaprāṇibhūteṣv iti
prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§254
punar aparaṃ śāriputra bodhisattvena mahāsattvena
prajñāpāramitāyāṃ caratā evam upaparīkṣitavyaṃ,
kim iti me parinirvṛtasya saddharmāntardhānam api na syāt,
sahaśravaṇena ca me nāmadheyasya ye daśasu dikṣu gaṅgānadībālukopameṣu
lokadhātuṣu sattvās te niyatā bhaveyur anuttarāyāḥ
samyaksaṃbodher iti prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyam.
§255
yasmin samaye śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ
prajñāpāramitāyāṃ carann imān guṇān utpādayati,
tadā ye trisāhasramahāsāhasre lokadhātau mahārājānas ta evaṃ cintayanti,
vayam asmai bodhisattvāya catvāri pātrāṇi dāsyāmaḥ,
yathā dattāni pūrvakair mahārājaiḥ
pūrvakāṇāṃ tathāgatānāṃ trayastriṃśāś ca
devā āttamanaskā bhavanti yāmās tuṣitā nirmāṇaratayaḥ
paranirmitavaśavartino devā utsukā bhaviṣyanti,
vayam asya bodhisattvasya mahāsattvasyopasthānaparicaryāḥ
kariṣyāma iti, evam āsurāḥ kāyāḥ parihāsyante divyāḥ
kāyāḥ abhivardhiṣyante.
§256
āttamanaskāś ca trisāhasramahāsāhasre lokadhātau bhavanti
brahmapāriṣadyā brahmapurohitā mahābrahmāṇaḥ,
āttamanaskā bhavanti parīttābhā apramāṇābhāś ca ābhāsvarāḥ
parīttaśubhā apramāṇaśubhāḥ śubhakṛtsnā anabhrakāḥ
puṇyaprasavā bṛhatphalā asaṃjñisattvāḥ
śuddhābhāsā avṛhā atapāḥ sudṛśāḥ
sudarśanā akaniṣṭhāś ca devās teṣām evaṃ bhavati,
vayam enam abhisaṃbuddham adhyeṣiṣyāmo dharmacakrapravartanāya,
yasmin samaye śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ
prajñāpāramitāyāṃ caran vivardhate ṣaḍbhiḥ pāramitābhiḥ,
tasmin samaya āttamanaskā bhavanti
bodhisattvayānikāḥ kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca
vayam asya mātāpitarau bhaviṣyāmo bhāryāputrajñātisālohitā iti.
§257
āttamanaskā bhavanti catvāro mahārājāno devās trayastriṃśā
devā yāmā devās tuṣitā devā nirmāṇaratayo devāḥ
paranirmitavaśavartino devā brahmapārṣadyā devā
brahmapurohitā devā mahābrahmāṇo
〔PSP1-1 52〕
devāḥ
parīttaśubhā devā apramāṇaśubhā devā ābhāsvarā devāḥ
śubhakṛtsnā devā anabhrakā devāḥ
puṇyaprasavā devā bṛhatphalā devā asaṃjñisattvā
devāḥ śuddhāvāsā devā aspṛhā devā atapā devāḥ
sudṛśā devāḥ sudarśanā devā akaniṣṭhāś ca
devā bodhisattvasya mahāsattvasya maithunadharmaparivarjanena,
atha yaḥ prathamacittotpādam upādāya
bodhisattvo mahāsattvo brahmacārī bhavati,
na saṃyojanīyair dharmaiḥ saṃyujyate,
tasyaivaṃ bhavati abrahmacāriṇaḥ sa khalu punaḥ kāmān
pratisevamāṇasya brahmalokopapatter apy antarāyo bhavati,
kaḥ punar vādo ‘nuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ,
tasmāt tarhi bodhisattvena mahāsattvena brahmacāriṇaiva
gṛhād abhiniṣkramyānuttarā samyaksaṃbodhir abhisaṃboddhavyā nābrahmacāriṇā.
§258
evam ukte āyuṣmān śāriputro bhagavantam etad avocat:
kiṃ punar bhagavann avaśyaṃ bodhisattvasya
mātāpitṛbhyāṃ bhavitavyaṃ bhāryāputrajñātisālohitair
bhavitavyam?
§259
evam ukte bhagavān āyuṣmantaṃ śāriputram etad avocat:
keṣāṃcic chāriputra bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ
mātāpitarau bhavataḥ bhāryāputrajñātisālohitā vā,
keṣāñcid bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ
prathamacittotpādam upādāya brahmacaryasamādānan
te kumārabhūtā eva bodhisattvacārikāṃ caranto
‘nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyante,
kecid bodhisattvā mahāsattvā upāyakauśalyena ca pañca kāmaguṇān
paribhujyābhiniṣkramyānuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyante,
tadyathāpi nāma śāriputra dakṣo māyākāro vā
māyākārāntevāsī vā suśikṣito bhaven māyāyāṃ,
sa pañca kāmaguṇān abhinirmāya taiḥ
pañcabhiḥ kāmaguṇai ramet krīḍet paricaret,
tat kiṃ manyase?
śāriputra api nu tena māyākāreṇa vā
māyākārāntevāsinā vā pañca kāmaguṇā āsvāditāḥ
paribhuktā bhaveyuḥ.
§260
śāriputra āha: no hīdaṃ bhagavan,
§261
〔PSP1-1 53〕
bhagavān āha:
evam eva śāriputra bodhisattvo mahāsattva upāyakauśalyena ca
pañca kāmaguṇān paribhuṅkte sattvānāṃ paripākahetoḥ,
na punar bodhisattvo mahāsattvaḥ kāmaguṇair lipyate,
anena paryāyeṇa bodhisattvo mahāsattvaḥ kāmānām
avarṇaṃ bhāṣate, ādīptāḥ kāmā jugupsitāḥ
kāmā badhakāḥ kāmāḥ pratyarthikāḥ kāmāḥ,
evaṃ hi śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ
sattvaparipākahetoḥ pañca kāmaguṇān
upādadāti.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§262
iti dharmakāmasahagato mahāmeghopamaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
発心 おわり
§263–§263 p.53 1段落 19字
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§263
iti uktaś cittotpādaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
読むための約束ごと
・本文はローマ字転写（IAST）です。読誦の息継ぎを考えて
一行およそ五十字で折ってあります。行の切れ目は編集上のもので、
底本にはありません。
・〔PSP1-1 12〕は木村校訂本の頁番号です。
・§ は本電子版の通し段落番号です。引用の便のために置いています。
・――――――… で囲んだ短い行が、底本の本文に埋め込まれた区切りです。
コメント