======================================================================
編集用テキスト。完成後に HTML へ変換します。
# … 大見出し ## … 中見出し > … 引用
| … 表の行 ・ … 箇条書き 空行 … 段落の切れ目
§ で始まる本文の行は触らないでください(本文リンクの元になります)
§1185–§1259 木村本 p.188–192 75段落 7,254字 30節
分別をどう対治するかが説かれます。第一分冊はここで終わります。
所取分別と能取分別を、煖位・頂位・忍位のそれぞれについて数え上げていきます。
煖位の所取分別 1 無明
§1185–§1189 p.188 5段落 431字
§1185
śāriputra āha: evaṃ śikṣamāṇo bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ
katameṣu dharmeṣu śikṣate?
§1186
bhagavān āha: evaṃ śikṣāmāṇaḥ
śāriputra bodhisattvo mahāsattvo na kasmiṃścid dharme śikṣate.
tat kasya hetoḥ?
naite śāriputra dharmās tathā saṃvidyante yathā bālapṛthagjanānām
abhiniveśaḥ.
§1187
śāriputra āha: kathaṃ bhagavann ete dharmāḥ
saṃvidyante?
§1188
bhagavān āha: yathā na saṃvidyante tathā saṃvidyante,
evam asaṃvidyamānās tenocyante ‘vidyeti.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1189
ity uṣmagatavikalpasaṃprayoge prathamo ‘vidyāvikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
煖位の所取分別 2 色などの蘊
§1190–§1192 p.188 3段落 616字
§1190
śāriputra āha: kena kāraṇenocyate asaṃvidyamānā avidyeti.
§1191
bhagavān āha: rūpaṃ śāriputra na saṃvidyate,
adhyātyaśūnyatām upādāya, bahirdhāśūnyatām upādāya,
adhyātmabahirdhāśūnyatām upādāya,
yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatām upādāya,
vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ śāriputra na saṃvidyate,
adhyātmaśūnyatām upādāya, bahirdhāśūnyatām upādāya,
adhyātmabahirdhāśūnyatām upādāya,
yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatām upādāya,
yāvat saptatriṃśadbodhipakṣā dharmā na saṃvidyante
yāvad aṣṭādaśāveṇikabuddhadharmā na saṃvidyante,
adhyātmaśūnyatām upādāya, bahirdhāśūnyatām upādāya,
adhyātmabahirdhāśūnyatām upādāya,
yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatām upādāya.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1192
iti tatraiva dvitīyo rūpādiskandhavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
煖位の所取分別 3 名色への執着
§1193–§1194 p.188 2段落 302字
§1193
tatra bālā avidyāyāṃ tṛṣṇāyāṃ cābhiniviṣṭāḥ,
tair avidyāṃ tṛṣṇāṃ ca kalpitāṃ kalpayitvā
avidyātṛṣṇābhyām abhiniviśya ubhābhyām
antābhyāṃ saktās te ubhāv antau na jānanti na paśyanti,
yathā dharmā na saṃvidyante,
te tān dharmān kalpayitvā nāmarūpe abhiniviṣṭāḥ,
yāvad buddhadharmeṣv
〔PSP1-1 189〕
abhiniviṣṭāḥ.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1194
iti tatraiva tṛtīyo nāmarūpābhiniveśavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
煖位の所取分別 4 二辺への執著
§1195–§1197 p.189 3段落 371字
§1195
te dharmeṣv abhiniviṣṭā asaṃvidyamānāv ubhāv antau
kalpayanti kalpayitvā na jānanti na paśyanti,
kiṃ na jānanti na paśyanti?
§1196
rūpaṃ na jānanti na paśyanti,
vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārān vijñānaṃ na jānanti na paśyanti,
yāvat skandhadhātvāyatanapratītyasamutpādaṃ na jānanti na paśyanti,
yāvad aṣṭādaśāveṇikān buddhadharmān na jānanti na paśyanti,
tena te bālā iti saṃkhyāṃ gacchanti.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1197
iti tatraiva caturtho ‘ntadvayasaktivikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
煖位の所取分別 5 雑染と清浄を知らない
§1198–§1199 p.189 2段落 456字
§1198
te avidyātṛṣṇāpratyayaṃ na jānanti na paśyanti.
kiṃ na jānanti na paśyanti?
rūpaṃ saṃkliṣṭam iti na jānanti na paśyanti,
evaṃ rūpaṃ vyavadānam iti na jānanti na paśyanti,
vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārān
vijñānaṃ saṃkliṣṭam iti na jānanti na paśyanti,
evaṃ vijñānaṃ vyavadānam iti na jānanti na paśyanti,
te na niryāsyanti.
kuto na niryāsyanti?
kāmadhātor na niryāsyanti, rūpadhātor na niryāsyanti,
ārūpyadhātor na niryāsyanti,
śrāvakapratyekabuddhadharmebhyo na niryāsyanti.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1199
iti tatraiva pañcamaḥ saṃkleśavyavadānājñānavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
煖位の所取分別 6 聖道に立つ
§1200–§1210 p.189 11段落 1,926字
§1200
te na śraddadhati.
kim iti na śraddadhati?
rūpaṃ rūpeṇa śūnyam iti na śraddadhati,
yāvad bodhir bodhyātmanā śūnyeti na śraddadhati.
§1201
te na pratiṣṭhante.
kim iti na pratiṣṭhante?
dānapāramitāyāṃ na pratiṣṭhante,
śīlapāramitāyāṃ na pratiṣṭhante,
kṣāntipāramitāyāṃ na pratiṣṭhante,
vīryapāramitāyāṃ na pratiṣṭhante,
dhyānapāramitāyāṃ na pratiṣṭhante,
prajñāpāramitāyāṃ na pratiṣṭhante,
avinivartanīyabhūmau na pratiṣṭhante,
yāvad buddhadharmeṣu na pratiṣṭhante,
anena kāraṇena bālā ity ucyante.
§1202
te abhiniviṣṭāḥ.
kim iti abhiniviṣṭāḥ?
rūpavedanāsaṃjñāsaṃskāravijñāneṣv abhiniviṣṭāḥ,
cakṣuṣi śrotre ghrāṇe jihvāyāṃ kāye manasy abhiniviṣṭāḥ,
skandhadhātvāyataneṣv abhiniviṣṭāḥ,
rāgadveṣamoheṣv abhiniviṣṭāḥ, dṛṣṭikṛteṣv abhiniviṣṭāḥ,
yāvad bodhāv abhiniviṣṭāḥ.
§1203
śāriputra āha: evaṃ śikṣamāṇo bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ
prajñāpāramitāyāṃ śikṣate sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati.
§1204
bhagavān āha: evaṃ śikṣamāṇaḥ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ
〔PSP1-1 190〕
prajñāpāramitāyāṃ na śikṣate,
sarvākārajñatāyāṃ na niryāsyati.
§1205
śāriputra āha: kiṃ kāraṇaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ
prajñāpāramitāyāṃ na śikṣate na niryāsyati sarvākārajñatāyām?
§1206
bhagavān āha: iha śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ
prajñāpāramitām anupāyakuśalaḥ kalpayaty abhiniviśate,
dhyānapāramitāṃ kalpayaty abhiniviśate,
vīryapāramitāṃ kalpayaty abhiniviśate,
kṣāntipāramitāṃ kalpayaty abhiniviśate,
śīlapāramitāṃ kalpayaty abhiniviśate,
dānapāramitāṃ kalpayaty abhiniviśate.
§1207
evam apramāṇadhyanārūpyasamāpattīḥ kalpayaty abhiniviśate,
smṛtyupasthānaṃ samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgān
kalpayaty abhiniviśate,
daśabalavaiśāradyapratisaṃvidaṣṭādaśāveṇikānbuddhadharmān
kalpayaty abhiniviśate, yāvat sarvadharmān
sarvākārajñatāṃ kalpayaty abhiniviśate.
anena śāriputra paryāyeṇa bodhisattvo mahāsattvaḥ
prajñāpāramitāyāṃ na śikṣate sarvākārajñatāyāṃ na niryāsyati.
§1208
śāriputra āha: evaṃ śikṣamāṇo bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ
prajñāpāramitāyāṃ na śikṣate sarvākārajñatāyāṃ na niryāsyati.
§1209
bhagavān āha: evaṃ śikṣamāṇaḥ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ
prajñāpāramitāyāṃ na śikṣate na niryāsyati sarvākārajñatāyām.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1210
iti tatraiva ṣaṣṭha āryamārgapratiṣṭhānavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
煖位の所取分別 7 得るということ
§1211–§1215 p.190 5段落 689字
§1211
śāriputra āha: kathaṃ punar bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ
prajñāpāramitāyāṃ śikṣate yathā śikṣamāṇaḥ
sarvākārajñatāyāṃ niryāsyati?
§1212
bhagavān āha: yadā śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ
prajñāpāramitāyāṃ caran prajñāpāramitāṃ nopalabhate na samanupaśyati.
§1213
evaṃ khalu śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ
prajñāpāramitāyāṃ caran prajñāpāramitāyāṃ śikṣamāṇaḥ
sarvākārajñatāyāṃ niryāsyaty anupalambhayogena,
evaṃ dhyānapāramitāṃ vīryapāramitāṃ kṣāntipāramitāṃ
śīlapāramitāṃ dānapāramitāṃ nopalabhate na samanupaśyati,
yāvad bodhiṃ sarvākārajñatāṃ nopalabhate na samanupaśyati.
§1214
evaṃ khalu śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ
prajñāpāramitāyāṃ caran prajñāpāramitāyāṃ śikṣamāṇaḥ
sarvākārajñatāyāṃ niryāsyaty anupalambhayogena.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1215
〔PSP1-1 191〕
iti tatraiva saptama upalambhavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
煖位の所取分別 8 我など
§1216–§1218 p.191 3段落 222字
§1216
śāriputra āha: kasyānupalambhayogena?
§1217
bhagavān āha: ātmānaṃ śāriputra nopalabhate na samanupaśyati,
atyantaviśuddhitām upādāya,
evaṃ yāvat sarvākārajñatāṃ nopalabhate na samanupaśyaty atyantaviśuddhitām
upādāya.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1218
iti tatraivāṣṭama ātmādivikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
煖位の所取分別 9 清浄の生起など
§1219–§1220 p.191 2段落 94字
§1219
anutpādaḥ śāriputrāprādurbhāvo ‘nabhisaṃskāro viśuddhiḥ.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1220
iti tatraiva navamo viśuddhyutpādādivikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
第一の所取分別 おわり
§1221–§1221 p.191 1段落 25字
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1221
iti prathamo grāhyavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
頂位の所取分別 1 集まりという意味(五蘊)
§1222–§1223 p.191 2段落 132字
§1222
so ‘nupāyakuśalo rūpaṃ kalpayaty abhiniviśate,
yāvad vijñānaṃ kalpayaty abhiniviśate.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1223
iti mūrdhagatavikalpasaṃprayoge prathamo rāśyarthavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
頂位の所取分別 2 入口という意味(十二処)
§1224–§1225 p.191 2段落 125字
§1224
cakṣuḥ kalpayaty abhiniviśate,
evaṃ yāvan manaḥ, rūpaṃ kalpayaty abhiniviśate,
evaṃ yāvad dharmān.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1225
iti tatraiva dvitīya āyadvārārthavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
頂位の所取分別 3 種族という意味(十八界)
§1226–§1227 p.191 2段落 121字
§1226
cakṣūrūpacakṣurvijñānadhātūn kalpayaty abhiniviśate,
evaṃ yāvan manodharmamanovijñānadhātūn.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1227
iti tatraiva tṛtīyo gotrārthavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
頂位の所取分別 4 生起という意味(縁起)
§1228–§1229 p.191 2段落 87字
§1228
avidyāṃ kalpayaty abhiniviśate,
evaṃ yāvaj jarāmaraṇam.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1229
iti tatraiva caturtha utpādārthavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
頂位の所取分別 5 空性という意味
§1230–§1231 p.191 2段落 145字
§1230
so ‘dhyātmaśūnyatāṃ bahirdhāśūnyatāṃ adhyātmabahirdhāśūnyatāṃ
yāvad abhāvasvabhāvaśūnyatāṃ kalpayaty abhiniviśate.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1231
iti tatraiva pañcamaḥ śūnyatārthavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
頂位の所取分別 6 波羅蜜という意味
§1232–§1233 p.191 2段落 71字
§1232
ṣaṭpāramitāḥ kalpayaty abhiniviśate.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1233
iti tatraiva ṣaṣṭaḥ pāramitārthavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
頂位の所取分別 7 見道
§1234–§1235 p.191 2段落 91字
§1234
saptatriṃśadbodhipakṣyān dharmān kalpayaty abhiniviśate.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1235
iti tatraiva saptamo darśanamārgavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
頂位の所取分別 8 修道
§1236–§1237 p.191 2段落 94字
§1236
sa dhyānābhijñāpramāṇārūpyasamāpattīḥ kalpayaty abhiniviśate.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1237
iti tatraivāṣṭamo bhāvanāmārgavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
頂位の所取分別 9 有学道
§1238–§1239 p.191 2段落 100字
§1238
sa daśatathāgatabalāni yāvat sarvākārajñatāṃ kalpayaty
〔PSP1-1 192〕
abhiniviśate.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1239
iti tatraiva navamaḥ śaikṣamārgavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
第二の所取分別 おわり
§1240–§1240 p.192 1段落 24字
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1240
iti dvitīyo grāhyavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
忍位の能取分別 1 独立した自我
§1241–§1242 p.192 2段落 232字
§1241
ātmānaṃ śāriputra nopalabhate,
evaṃ sattvaṃ jīvaṃ poṣaṃ puruṣaṃ pudgalaṃ manujaṃ
mānavaṃ kārakaṃ vedakaṃ jānakaṃ paśyakaṃ nopalabhate.
tat kasya hetoḥ?
atyantatayā hy ātmā na vidyate nopalabhate.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1242
iti kṣāntigatavikalpasaṃprayoge prathamaḥ
svatantrātmakavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
忍位の能取分別 2 一なる自我
§1243–§1244 p.192 2段落 83字
§1243
rūpaṃ śāriputra nopalabhate,
yāvad vijñānaṃ nopalabhate.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1244
iti tatraiva dvitīya ekātmavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
忍位の能取分別 3 原因としての自我
§1245–§1246 p.192 2段落 128字
§1245
cakṣuḥ śāriputra nopalabhate, evaṃ yāvan manaḥ,
rūpaṃ nopalabhate, evaṃ yāvad buddhadharmān
nopalabhate.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1246
iti tatraiva tṛtīyaḥ kāraṇātmavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
忍位の能取分別 4 見る者などの自我
§1247–§1248 p.192 2段落 124字
§1247
cakṣūrūpacakṣurvijñānāni śāriputra nopalabhate,
yāvan manodharmamanovijñānāni nopalabhate.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1248
iti tatraiva caturtho draṣṭādyātmavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
忍位の能取分別 5 雑染の依りどころ=私
§1249–§1250 p.192 2段落 111字
§1249
pratītyasamutpādaṃ śāriputra nopalabhate,
yāvad ārūpyadhātuṃ nopalabhate.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1250
iti tatraiva pañcamaḥ saṃkleśādhārātmavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
忍位の能取分別 6 離貪の依りどころ=私
§1251–§1252 p.192 2段落 101字
§1251
prathamaṃ dhyānaṃ nopalabhate,
yāvad ārūpyasamāpattīr nopalabhate.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1252
iti tatraiva ṣaṣṭo vairāgyādhārātmavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
忍位の能取分別 7 見道の依りどころ=私
§1253–§1254 p.192 2段落 64字
§1253
āryasatyāni nopalabhate.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1254
iti tatraiva saptamo darśanādhārātmavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
忍位の能取分別 8 修道の依りどころ=私
§1255–§1256 p.192 2段落 91字
§1255
aṣṭau vimokṣān navānupūrvavihārasamāpattīr nopalabhate.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1256
iti tatraivāṣṭamo bhāvanādhārātmavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
忍位の能取分別 9 究竟の依りどころ=私
§1257–§1258 p.192 2段落 172字
§1257
daśabalāni nopalabhate, yāvat sarvākārajñatāṃ nopalabhate,
kathaṃ nopalabhate?
ātmatvena.
tat kasya hetoḥ?
ātmano ‘tyantaviśuddhitām upādāya.
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1258
iti tatraiva navamaḥ kṛtārthatādhārātmavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
第一の能取分別 おわり(第一分冊 ここまで)
§1259–§1259 p.192 1段落 26字
――――――――――――――――――――――――――――――――――
§1259
iti prathamo grāhakavikalpaḥ
――――――――――――――――――――――――――――――――――
読むための約束ごと
・本文はローマ字転写(IAST)です。読誦の息継ぎを考えて
一行およそ五十字で折ってあります。行の切れ目は編集上のもので、
底本にはありません。
・〔PSP1-1 12〕は木村校訂本の頁番号です。
・§ は本電子版の通し段落番号です。引用の便のために置いています。
・――――――… で囲んだ短い行が、底本の本文に埋め込まれた区切りです。
コメント